صفحه اصلي نقشه سايتپست الكترونيك
جستجوی پیشرفته جستجو در وب
از معلم خود ياد بگير و در زندگي به آن عمل كن. امام علي (ع)
دوشنبه ٢٥ آذر ١٣٩٨
موقعیت : صفحه اصلی > اخبار > اخبار جديد 
اخبار > " بازنمايي و بررسي چالش های موجود در طراحی و تدوین برنامه درسی دوره اول ابتدایی "


  چاپ        ارسال به دوست

برگزاری جلسه ماهانه بحث و هم ­انديشي گروه پژوهشی مبانی برنامه‌ریزی درسی با موضوع :

" بازنمايي و بررسي چالش های موجود در طراحی و تدوین برنامه درسی دوره اول ابتدایی "

 

 

 

 

بازنمايي و بررسي چالش های موجود در طراحی و تدوین برنامه درسی  دوره اول ابتدایی 

جلسه ماهانه بحث و هم­ انديشي گروه پژوهشی مبانی برنامه‌ریزی درسی (پژوهشکده برنامه‌ریزی درسی و نوآوری‌های آموزشی) پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش در تاريخ 98/7/17 با موضوع « بازنمايي و بررسي چالش­های موجود در طراحی و تدوین برنامه درسی دوره اول ابتدايي» در سالن جلسات پژوهشگاه مطالعات و با حضور همکاران و صاحبنظران به شرح زیر: آقای دکتر سلسبیلی، آقای دکتر حسنی، آقای دکتر تورانی، خانم دکتر زهرا مهربان، خانم دکتر غلام آزاد، آقای دکتر رمضانی، آقای دکتر خالقی نژاد، آقای مهندس رستگار، خانم احمدی، خانم دکتر نجفی پازوکی، آقای دکتر رستمی و  آقای دکتر محمد قباخلو(شهرستان های استان تهران)، خانم دکتر رضایی( موسسه حکمت و فلسفه)، آقای دکتر رهبری نژاد، آقای دکتر مظاهری برگزار شد.

 در اين جلسه در بخش اول، برخي از مهمترين چالش‌ها و مسائل  برنامه درسي دوره اول ابتدايي، حاصل از ارزشيابي دوره اي برنامه درسي فارسی، علوم، ریاضی و  قرآن دوره اول ابتدایی مطرح گرديد. پس از آن بحث پيرامون مهمترين چالش‌ها در طراحي و تدوين برنامه هاي درسي صورت گرفت. برخي از مهمترين مطالب و چالش هاي مطرح شده در اين جلسه به قرار زير  است:   

بحث با ورود به برنامه درسی علوم آغاز گردید و اتفاق نظری مبنی بر وجود چالش‌های اساسی در درس علوم وجود داشت. نخستین چالش این برنامه درسی، تعداد زیاد مضامین است که درباره آن دیدگاههای متفاوتی در این جلسه مطرح شد. چگالی بالای موضوعی در محتوای کتاب های درسی علوم ایران در مقایسه با کشورهای دیگر (سنگاپور، کره جنوبی، انگلستان، ژاپن) از طریق آمار بیان گردید.  تنظیم وزن میزان پرداختن به دانش و واقعیت ها در برابر فرایندهای شناختی از بحث های مهم دیگر در برنامه درسی علوم بود. این ضعف سبب شده است که سازمان شناختی کودکان ایرانی در درس علوم به دلیل انبوهگی محتوایی و موضوعی، دچار آشفتگی شود. کتاب های درسی ما مجموعه‌ای از واقعیات هستند و جای فرایندها در برنامه درسی ما خالی است، و بی توجهی به فرایندها دانش آموزان ما را در وارد کردن آموخته‌های خویش به زندگی واقعی با شکست روبرو کرده است. از دیگر چالش های مهم معلمان درس علوم دانش تخصصی است که به دو دلیل بر می‌گردد. نخست این که دانشگاه فرهنگیان، دانش تخصصی قابل ملاحظه ای را به معلمان دوره ابتدایی عرضه نمی کند و ممکن است برداشت ناصحیح معلمان از مفاهیم علمی، باعث بدفهمی دانش‌آموزان شده باشد. همچنین، دوره های آموزش ضمن خدمت کارآمدی برای معلمان دوره ابتدایی برگزار نمی شود که آنها بتوانند به تقویت سواد خود بپردازند. نکته دیگر این است که ما نزدیک به 52 هزار معلم در کلاس های چندپایه داریم، و این معلمان نیاز دارند آموزش هایی برای کار کردن در پایه‌های مختلف را در دانشگاه فرهنگیان و  همین طور دوره‌های ضمن خدمت یاد بگیرند ولی در عمل چنین اتفاقی نمی­افتد. راهکارهای بیان شده برای بهبود برنامه درسی حرکت به سمت برنامه درسی میان رشته‌ای بود که قادر است ظرفیت های دانش‌آموزان درباره پدیده‌ها را  ارتقاء دهد. در حال حاضر در برنامه درسی علوم دوره ابتدایی در ایران رشته‌ها به صورت مجزا و متمایز از یکدیگر می‌باشند. بنابراین، استفاده از تلفیق مدل میان رشته‌ای  می‌تواند مزایای متعددی از قبیل زیر داشته باشد:

  •  کاهش تعداد کتاب‌های درسی در پایه‌های اول و دوم ابتدایی (صرفه جویی در هزینه‌های چاپ و توزیع و..)؛
  • انعطاف پذیری محتوای برنامه‌درسی و باز بودن دست استان‌ها، مناطق، مدارس در انتخاب مفاهیم و مضامینی که مطابق با بافت جغرافیایی، فرهنگی و اجتماعی بوده و اهداف برنامه درسی بین رشته‌ای را محقق می‌سازد. (کاهش تمرکز)؛
  •  نظام‌مندی، تعمیق و تقویت یادگیری‌های دانشی (کاهش مفاهیم دانشی) و مهارت‌های پایه یادگیری رشته‌ها (کاهش حجم محتوا و در نتیجه افزایش زمان برای بالابردن سطح مهارت‌ها)؛
  •  ارتباط و به هم پیوستگی تیم‌های تالیف محتوای برنامه درسی؛
  • کم رنگ شدن نیاز به آموزش‌های تخصصی دانش رشته‌ها برای آموزگاران پایه‌های اول و دوم؛ علاوه بر این، استفاده از تجربیات جهانی می‌تواند بسیار سودمند باشد.

در درس ریاضی دوره اول ابتدایی از حاکمیت فرمالیسم بر این برنامه سخن گفته شد. به این معنی که ما در سیاست ها و اهداف كلان برداشت‌ها و بايدهاي آرماني را می‌گوییم ولی در عمل فاصله زیادی وجود دارد. گفته شده «رویکرد اصلی حاکم بربرنامه درسي رياضي، یک رویکرد فرهنگی –تربیتی با تاکید بر حل مسئله از طریق محور قرار دادن یادگیرنده در بازسازی مستمر تجربه از راه مهارت اکتشاف می‌باشد» این عبارت بخشی از راهنمای برنامه درسی ریاضی در دوره ابتدایی است. در این عبارت سه مفهوم بسیار مهم بکار رفته است: رویکرد فرهنگی-تربیتی، رویکرد حل مسئله، و بازسازی مستمر تجربه توسط یادگیرنده. این که آیا در عمل، آموزش ما از جنس حل مسئله است یا این که در محیط های آموزشی ما چقدر فرصت‌هایی وجود دارد که دانش آموزان به صورت مستمر درگیر ساختن تجربیات خویش شوند، نقد و بحث هایي وجود دارد و آنچه در برنامه درسي طراحي و تدوين شده رياضي دوره اول ابتدايي ديده مي شود تاحدود زيادي بیانگر حاکمیت این فرمالیسم است.

در برنامه درسی قرآننیز وضعیت رضایت بخش نیست.  به این معنی که شوق و انگیزشی خاصی در دانش آموزان دوره اول ابتدایی پس از آموزش قرآن به وجود نیامده است. رویکرد آموزش قرآن از جزء به کل است و این با رویکرد کل خوانی حاکم بر آموزش فارسی در تضاد است. دانش آموزان به مهارتهای مورد انتظار دست نیافته­اند، روان خوانی برای دانش آموزان پایه سوم ابتدایی رخ نداده است. از دیگر چالش‌ها، بی توجهی به آموزش قرآن در مدارس است و در برنامه زمانی مدارس این درس در روزهای آخر هفته گذاشته می شود که معلمان ابتدایی با سوابق آموزشی بالا در این روز در مدارس حضور ندارند و عملاً آموزش قرآن به عهده افراد فاقد دانش پداگوژیکی لازم گذاشته ‌شده است.

برنامه درسی فارسی ابتدایینیز دارای ضعف‌های متعددی است. در بخش اصول و اهداف زبان آموزی و انتظارات یادگیری در برنامه درسی قصدشده، به چندفرهنگی و چندصدایی توجه نشده است؛ جنبه القایی اين برنامه و درس هاي تدوين شده فارسي دوره اول ابتدايي زیاد است؛ به علایق و تجربیات کودک و تقویت بیان شفاهی کودکان چندان توجه نشده است. در بخش انتخاب، سازماندهی و ارائه محتوا، راهبرد منسجمی برای انتخاب واژه و واژه آموزی وجود ندارد؛ به متن ها و داستان های فراملی  و مبتنی بر هویت انسانی توجه نشده است؛ زبان تعدادي از داستان‌های انتخابی با دنیای کودکان در مناطق مختلف کشور همخوانی ندارد. به عنوان نمونه واژگان تعدادي از درس‌هاي كلاس اول با سن و تجربيات كودك همخواني ندارد و به واژگانی بر می خوریم که متناسب این سن نبوده و چندان قابل درك نيستند و تحميلي بر اوست. درپايه دوم، واژگان درس‌هاي اوليه باتوجه به تازه‌كار بودن كودك در ابتداي سال چندان قابل درك نيست. و طراحي و تدوين درس‌ها مشكل ساز است و درتركيب واژه ها دانش آموزان درخواندن مشكل دارند. در تعدادي از درس‌ها واژه‌هاي بكاررفته در حد توان ذهني دانش آموز نيست. در پايه سوم. در بعضي درس‌ها تعداد اسامي و واژه هاي نامانوس و دور از فهم كودك زياد است. البته به عكس نيز، در بعضي درس‌ها در تعداد و نوع واژه هاي بكار رفته احساس كمبود مي‌شود و درحد پايه سوم نيست.  كم توجهي به تقويت زبان شفاهي و ايجاد زمينه گوش دادن و سخن گفتن بخصوص در چندماه ابتداي سال اول كاملاً وجود دارد. به تجربيات، و علائقي كه دانش‌آموزان باخود به مدرسه مي‌آورندبايد توجه شود. عدم توجه واقعی به انگیزش درونی، و كم توجهي به ايجاد زمینه های تخیّل‌و‌حرکت زبان‌تخیلی در درسها تاحدود زيادي وجود دارد. كم توجهي به‌ زمینه‌های ‌مبتنی‌بر نگاه‌‌کردن و تلقي كردن،‌ ‌داستان‌گویی، تفکر‌نوآورانه بادرنظر گرفتن اقتضاي سن كودك در برنامه درسي تدوين شده محسوس است. عدم انتخاب تجربيات و فعاليت‌ها برمبناي ميزان رغبت و مفيد بودنشان براي دانش آموز در تعدادي از درس‌ها وجود دارد.  از جنبه روشي و ابعاد پداگوژیکي در آموزش، در برنامه درسي تدوين شده از روش‌های بارش مغزی، هنرهای خلاق به ندرت استفاده شده است؛ در برنامه‌درسي طراحي و تدوين‌شده، عدم تاكيد بر‌راهبردهاي تقويت‌كنندة‌حل‌مسئله، مبتني‌بركنجكاوي‌ دانش‌آموز، ايجاد‌ انگيزش كاملاً وجود دارد، و به جاي آن، تاكيد بر مطالب کلیشه ای و كم توجهي به يادگيري چالش‌برانگيز و درخور دانش‌آموز در بخش قابل توجهي به چشم مي‌خورد. كاستي‌هايي‌از جهت ايجاد زمينه فعاليت‌هايي براي تشويق سخن‌گفتن و گوش دادن وجود دارد كه بايد بيشتر مورد‌توجه‌قرار‌گيرند. ازقبيل: هنرهاي نمايشي و تجربيات هنري- تعامل در گروه ‌كوچك– بازي‌هاي كلامي- مصاحبه كردن - داستان‌گويي- خيمه‌شب بازي– شعر و سرود دسته جمعي- لمس كن و بگو- تئاتربازي كردنِ خوانندگان. همچنين در پايه هاي دوم و سوم، كاستي از نظر برنامه ريزي تجربيات زباني از نوع تعاملي؛ تقويت گروه­بندی دانش آموزان و انجام كار اشتراكي وجود دارد. ازنظرموقعيت هاي مبتني بر داستان‌خواني، داستان‌گويي، لطيفه‌گويي، خاطره‌گويي، خواندن تجسّمي، يافتن فكر مركزي، چندان مورد توجه نيست و چنين موقعيت هايي خيلي كم و به ندرت فراهم مي شود. و همچنين كاستي موقعيت هايي مبتني برتوصيف طبيعت، توصيف تصوير، بيان شفاهي پديده‌ها، بيان مسائل، توصيف يك گردش علمي وجود دارد.

اِشکال بزرگ در طراحی و تولید برنامه‌های درسی، فقدان توليد نمونه اوليه (prototype) و عدم اجرای آزمایشی محدود پیش از اجراي گسترده است. در نگاهي اساسي و تحول‌جويانه مبتني بر مباني تخصصي حوزه طراحي و تدوين برنامه درسي و زبان آموزي در دوره ابتدايي، روند گذشته مي بايد بازنگري شود و توليد راهنماي برنامه درسي و تدوين درس هاي زبان آموزي در بسته برنامه درسي فارسي ابتدايي، براساس مطالعات كافي روي مباني نظري و تجربيات زبان آموزي در نگاهي جهاني، انجام آسيب شناسي ها و نياز سنجي هاي لازم، توجه به تجارب گذشته و طي كردن روندي آزمايشي در توليد و ارزشيابي برنامه درسي، از مرحله توليد نمونه اوليه درس‌ها و ارزيابي محدود كلاسي در موقع تدوين درس‌ها تا بررسي ها و ارزيابي هاي آزمايشي محلي و منطقه‌اي و طي كردن دقيق مراحل اعتبار بخشي قبل از تعميم برنامه درسي در‌سطح كشوري، توسط سازمان پژوهش و برنامه ريزي آموزشي و دفتر برنامه ريزي و تاليف صورت پذيرد.

به گفته‌ی یکی از اعضای گروه که دارای سابقه چندین ساله در دفتر تألیف و سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی است، در حال حاضر نظام برنامه ریزی درسی دچار آشفتگی است، اگر چه از بسته آموزشی سخن گفته می‌شود اما چیزی به عنوان بسته آموزشی نداریم؛ در سازماندهی برنامه های درسی در حال حاضر دچار بی‌نظمی هستیم و نقشه واژگانی برای تدوین برنامه‌های درسی نداریم؛ و کارشناسان تألیف به صورت جزیره‌ای کار می‌کنند. سند برنامه درسی ملی، واقعاً سند تألیف است و سند برنامه درسی ملی نیست. تاليف دچار نوعی خوگیری به موضوع مداري و كتاب محوری و به نوعي سطحي نگري منحصر به تاليف كتاب درسي شده ایم. به يك بازنگري اساسي در برداشت از برنامه درسي و بازنگري در طراحي و تدوين برنامه هاي درسي و كاري كه گروههاي برنامه درسي به نام برنامه ريزي درسي و تاليف انجام مي­دهند، نياز داريم.  و همانطور كه نتايج مطالعات پيرلز و تيمز هم نشان مي دهد با یک شیب نزولی در یادگیری دانش‌آموزان روبرو هستیم.

 


١٢:٤٨ - شنبه ٢٥ آبان ١٣٩٨    /    شماره : ١٤٧٨٠    /    تعداد نمایش : ٢٠٦


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




صفحه اصلي |تماس با ما|پست الكترونيك