صفحه اصلي نقشه سايتپست الكترونيك
جستجوی پیشرفته جستجو در وب
از معلم خود ياد بگير و در زندگي به آن عمل كن. امام علي (ع)
چهارشنبه ٢٥ مرداد ١٣٩٦
موقعیت : صفحه اصلي > اخبار 
اخبار > " بررسي تأثیر نظام موجود جبران خدمات معلمان بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان "


  چاپ        ارسال به دوست

گزارش طرح پژوهشی اتمام یافته با عنوان :

" بررسي تأثیر نظام موجود جبران خدمات معلمان بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان "

پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش

پژوهشکده تعلیم و تربیت

گروه پژوهشی اقتصاد و نیروی انسانی آموزش و پرورش

خلاصه گزارش پژوهشي پايان يافته:

بررسي تأثیر نظام موجود جبران خدمات معلمان بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان

ناظر: استاد عبدالحسین نفیسی

مجری: علیرضا محمدی

تاريخ اتمام:خرداد 1396

مقدمه
با توجه به نقش راهبردی معلمان در تحقق اهداف آموزشی و پیشرفت تحصیلی دانش¬آموزان، توجه به ابعاد گوناگون شغلی معلمان به‌خصوص ابعاد انگیزشی و مساله حقوق و دستمزد آنان اجتناب¬ناپذیر می¬نماید. اهمیت طراحی موثر نظام پرداخت هنگامی بیشتر ملموس می‌شود که بدانیم بیش از 90 درصد از اعتبارات هزینه¬ای وزارت آموزش‌وپرورش به جبران خدمات کارکنان اختصاص می¬یابد، حال‌آنکه بر اساس نظام¬های متداول پرداخت، بین حقوق و مزایای پرداختی و کار انجام¬شده رابطه‌ی متناسبي وجود ندارد. در این نظام-های سنتی، اطمینان و تضمین برای دریافت معین وجود دارد و از لحاظ حسابداری نظام پرداخت ساده¬ می‌باشد و رقابتی بین افراد وجود ندارد. ارزشیابی در این شیوه پرداخت بسیار کلی است و بر اساس ملاک-هاي محدودي صورت می¬پذیرد.
بیان مساله
نظام جاری جبران خدمات معلمان بر اساس طرح حقوق همسان بنا شده است و در آن عامل اصلی تعیین حقوق، مدرک تحصیلی و سنوات خدمت معلمان می‌باشد. شواهد محکمی دال بر ارتباط کیفیت تدریس با مدرک تحصیلی بالاتر وجود ندارد. لذا نظام ساده پرداخت حقوق که بر اساس سنوات خدمت و مدرک تحصیلی بنا شده است شاید میزان کارآیی معلم و دستاوردهای آموزشی دانش‌آموزان را نشان نداده و کارآترین مدل برای جذب، ایجاد انگیزه و حفظ معلمان نباشد.
هدف پژوهش
اهداف این مطالعه را می‌توان به دو دسته اهداف اصلی و اهداف فرعی تقسیم کرد:
هدف اصلی:
• شناسایی تأثیر نظام موجود جبران خدمات معلمان بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان
اهداف فرعی:
• شناسایی تأثیر سابقه خدمت معلمان بر میزان دریافتی آنان
• شناسایی تأثیر میزان تحصیلات معلمان بر میزان دریافتی آنان
• شناسایی تأثیر میزان دریافتی معلمان بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان
• ارائه راهکارهای مناسب، جهت بهبود نظام جبران خدمات موجود معلمان با توجه به نتایج برگرفته از اهداف فوق و اسناد بالادستی به‌ویژه سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش
نمونه، جامعه و روش تحقیق:
داده‌ها، جامعه، نمونه و روش تحقیق در این مطالعه به دو بخش تقسیم می‌گردند. بخش نخست معطوف به عوامل موثر بر میزان دریافتی کارکنان آموزشی مدارس دولتی است و بخش دوم معطوف به عوامل موثر بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان با تاکید بر حقوق و مزایای معلمان می‌باشد.
در بررسی بخش نخست، از داده‌های احکام حقوقی 8170 نفر از کارکنان وزارت آموزش‌وپرورش در سال 1394، شامل 2950 نفر مرد و 5220 نفر زن که حدود 73 درصد آن‌ها در مناطق شهری و بقیه در مناطق روستایی مشغول به خدمت بودند استفاده شد. احکام حقوقی علاوه بر میزان حقوق، نشان‌دهنده جنسیت، محل خدمت، سابقه خدمت، مدرک تحصیلی، پست شغلی و ... می‌باشد.
برای پاسخ به بخش دوم مطالعه از داده‌های حاصل از مطالعه بین‌المللی روند آموزش ریاضی و علوم (تیمز) سال 2015، که توسط انجمن بین‌المللی ارزیابی پیشرفت تحصیلی (IEA) برای پایه هشتم در دروس علوم و ریاضی انجام شده، استفاده شد. 6130 دانش‌آموز در آزمون تیمز سال 2015 شرکت داشته‌اند. این دانش‌آموزان از 250 مدرسه و 251 کلاس درس بوده‌اند.
در بخش نخست مطالعه، متغیر وابسته، لگاریتم میزان حقوق مندرج در احکام حقوقی کارکنان قبل از کسورات یا به عبارتی درآمد ناخالص آن‌ها می‌باشد. حقوق معلم تابعی از سابقه خدمت، مدرک تحصیلی، پست سازمانی، جنسیت و محل خدمت در نظر گرفته شده است.
در بخش دوم و بررسی اثر حقوق و دستمزد معلم بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموز با استفاده از تابع تولید پیشرفت تحصیلی در مقطع زمانی مشخص از مدل اثرات ثابت دانش‌آموز استفاده شد. وجود نمرات دروس مختلف در مطالعات تیمز امکان استفاده از این مدل را فراهم نموده است (دروس علوم و ریاضی). ازآنجاکه هر درس توسط معلم جداگانه‌ای تدریس می‌شود برای هر دانش‌آموز-درس، ویژگی‌های معلمی که آن درس را به دانش‌آموزان هر کلاس تدریس می‌کند، به‌طور متناظر قابل‌احصا است. این روش به محقق امکان می‌دهد تمام ویژگی‌های مشاهده‌نشده فردی و خانوادگی دانش‌آموز را که با تغییر درس ثابت می‌مانند، کنترل نماید. داده‌های مقطعی مورد استفاده در این مطالعه، بررسی رابطه حقوق و دستمزد معلمان دروس مختلف با نمرات دانش‌آموزان در این دروس را در یک مدرسه در سال معین ممکن می‌سازد.
یافته‌های پژوهش
در این مطالعه به منظور شناخت الگوی حاکم بر نظام پرداخت در کشور، ابتدا میزان اثرپذیری دریافتی معلمان از سابقه خدمت و مدرک تحصیلی آنان مورد بررسی قرار گرفته است. سپس اثر هر یک از موارد موثر بر میزان دریافتی معلمان در کنار سایر ویژگی‌های معلم بر پیشرفت تحصیلی بررسی شد.
برای پاسخ به بخش دوم مطالعه از داده‌های حاصل از مطالعه بین‌المللی روند آموزش ریاضی و علوم (تیمز) سال 2015، که توسط انجمن بین‌المللی ارزیابی پیشرفت تحصیلی (IEA) برای پایه هشتم در دروس علوم و ریاضی انجام شده، استفاده شد.
نتایج بخش نخست، نشان می‌دهد متغیرهای لحاظ‌شده 83 درصد از تغییرات حقوق و مزایا را توضیح می‌دهد. اثر سابقه خدمت بر میزان دریافتی مثبت و معنادار بوده و بیشترین نقش را در توضیح تغییر میزان دریافتی معلمان دارا است. به ازای هر سال سابقه خدمت بیشتر، 3.6 درصد میزان حقوق دریافتی افزایش می‌یابد. البته روند افزایش حقوق، روندی کاهنده دارد؛ این امر با توجه به اینکه افزایش حقوق ناشی از مواردی مانند حق عائله مندی، حق اولاد، ارتقای مدرک تحصیلی و ... در اوایل خدمت رخ می‌دهد، دور از انتظار نیست.
اثر میزان تحصیلات نیز بر میزان دریافتی اثر مثبت و معنادار دارد. دارا بودن مدرک فوق‌دیپلم، لیسانس و بالاتر از لیسانس به ترتیب 6 درصد، 13 درصد و 20 درصد میزان حقوق دریافتی معلم را در قیاس با حقوق معلمی با مدرک دیپلم، افزایش می‌دهد. برآورد مدل نشان می‌دهد که مردان حقوق بالاتری نسبت به زنانی با موقعیت مشابه دریافت می‌کنند که این تفاوت از نظر آماری معنادار است. شاید بتوان این امر را ناشی از وجود بندهای حق تاهل و عائله‌مندی در احکام حقوقی مردان دانست.
با توجه به اختصاص حق مسئولیت به مدیران، معاونان و ...، طبق انتظار دارا بودن پست سازمانی بر میزان دریافتی اثر مثبت دارد. دارا بودن پست سازمانی، به میزان 17.8 درصد میزان دریافتی معلم را افزایش می‌دهد.
خدمت در مناطق شهری، موجب کاهش میزان دریافتی در مقایسه با افراد مشابه در مناطق روستایی می‌شود. معلم شاغل به خدمت در مناطق شهری، بافرض ثابت در نظر گرفتن سایر شرایط در مقایسه با معلم مشابه در مناطق روستایی به میزان 7 درصد دریافتی کمتری دارد.
نتایج بخش دوم مطالعه حاکی از رابطه مثبت و معنی‌دار بين سابقه خدمت معلم با پیشرفت تحصیلی دانش‌آموز است. بر این اساس افزایش سابقه خدمت بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموز اثر مثبت و معني دار دارد، اما این اثر مثبت روندی کاهنده دارد؛ بدین معنی که هر چه میزان سابقه خدمت بیشتر می‌شود اثر افزایش سنوات کاری بر پیشرفت تحصیلی کمتر خود را نشان می‌دهد.
فارغ‌التحصیلی معلمان در رشته‌های مرتبط با تدریس و حضور آن‌ها در مراکز تربیت‌معلم و تربیت دبیر بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان اثر قابل‌توجهی دارد. ضریب متغیر فارغ‌التحصیلی معلم در رشته مرتبط از مراکز تربیت‌معلم و تربیت دبیر حاکی از اثر مثبت حضور در دوره‌های تربیت‌معلم و دبیری بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزمي باشد. نتایج موید آن است که گذراندن دوره‌های تربیت معلم و دبیری در رشته‌های مرتبط با موضوع تدریس توسط معلم می تواند به میزان 15واحد (با لحاظ میانگین 500 و انحراف معیار 100 برای نمرات کسب‌شده دانش‌آموزان کشورهای شرکت‌کننده در ازمون تيمز) نمرات کسب‌شده را افزایش دهد. این میزان تاثیر در مقایسه با سایر متغیرهای مورد بررسی موثر بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموز قابل توجه است. حضور معلمی با رشته‌ مرتبط با موضوع تدریس، اما بدون گذراندن دوره‌های تربیت‌معلم و دبیری، تفاوت معناداری با حضور معلم غیرمرتبط با موضوع تدریس بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان ندارد.
حضور معلمی با مدرک کمتر از لیسانس در مقایسه با حضور معلمی با مدرک لیسانس، اثر منفی بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموز دارد اما این رابطه به لحاظ آماری معنادار نمی‌باشد. حضور معلمی با مدرک تحصیلی بالاتر از لیسانس، در مقایسه با حضور معلمی با مدرک لیسانس بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموز در دروس مورد بررسی اثر مثبت و معنادار دارد.
طبق برآورد مدل رگرسیون، پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان با لگاریتم حقوق ماهانه معلم رابطه‌ای مثبت و معنادار دارد. حقوق بالاتر معلمان می‌تواند موجب بهبود پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان از طریق تلاش بیشتر معلم، جذب افراد باکیفیت‌تر به حرفه معلمی یا ایجاد انگیزه برای ماندن در مدارس شود. بدین ترتیب منطقی است که نظام آموزشی، حقوق و مزایای دریافتی معلمان را با عملکرد دانش‌آموزان و عوامل موثر بر عملکرد دانش‌آموزان پیوند دهد و از این ابزار سیاستی به منظور بهبود یادگیری دانش‌آموزان استفاده نماید.
بدین ترتیب ملاحظه شد که بخش عمده تغییرات حقوق و دستمزد معلمان به‌واسطه سابقه خدمت و مدرک تحصیلی قابل توضیح است. این امر نشان از قرابت نظام جاری جبران خدمات معلمان با الگوی نظام هماهنگ پرداخت دارد که کارایی آن به طور جدی مورد تردید است. همچنین نتایج از اثرپذیری پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان از میزان دریافتی معلمان حکایت دارد. با این وجود، در نظام جبران خدمات معلمان سازوکاری برای جبران و تشویق عملکرد بهتر معلم در فرایند یادگیری دانش‌آموزان دیده نشده و بین معلم واجد شرایط و موثر بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموز و معلم فاقد شرایط تفاوتی دیده نمی‌شود.
در اسناد بالادستی کشور و سند تحول بنیادین آموزش و پرورش بر ارج نهادن به سرمایه انسانی، عدالت‌محوری در دریافت خدمات نیروی انسانی، بهبود روش گزینش نیروی انسانی، ایجاد زمینه لازم برای رشد کارکنان، رعایت عدالت در پرداخت، جذب و ساماندهی نیروی انسانی بر اساس نیازها، ارتقای کیفیت تربیت معلم، اعتلای منزلت اجتماعی و ایجاد انگیزه در معلمان، استقرار نظام رتبه‌بندی، استقرار نظام مبتنی بر شایستگی و استقرار نظام تاکید شده است. بدیهی است برای تامین این اهداف، تغییر نظام پرداخت حقوق اجتناب‌ناپذیر باشد.
در نیل به هر یک از اهداف مذکور به طور عام و در راستای پیاده‌سازی طرح رتبه بندی معلمان به طور خاص، نظام جبران خدمات نقشی پررنگ و محوری ایفا می‌کند. نظام جبران خدمات ابزاری مدیریتی در دست تصمیم‌گیران و مدیران در دستیابی به این اهداف به شمار آمده و اصلاح آن در راستای دستیابی به اهداف آموزش و پرورش، باید سرلوحه تحول نظام آموزشی قرار گیرد.
بحث ، نتيجه گيري و پيشنهادها:
نتایج بر همسویی نظام جاری جبران خدمات با نظام پرداخت همسان و ناکارآمدی نظام جاری جبران خدمات در پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان و ضرورت بازنگری این نظام اشاره دارد. نظام جاری جبران خدمات معلمان که در آن سابقه خدمت و ميزان تحصيلات معلمان مبناي اصلی تعیین میزان پرداخت به معلمان را مشخص می‌کند نمی تواند به صورت موثر در پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان و تامین اهداف آموزشی عمل نماید و از انعطاف لازم براي جبران خدمات معلمان به‌ویژه جبران خدمات معلمان باكيفيت، باانگیزه و شاغل در حوزه‌های درسی و جغرافیایی مواجه با کمبود نیرو برخوردار نیست. اصلاح نظام جبران خدمات به گونه‌ای که در آن علاوه بر لحاظ سابقه بیشتر، مدارک دانشگاهی و گواهینامه‌ها، دانش و مهارت معلمان در کسب و به‌کارگیری مهارت‌های آموزشی مرتبط با بهبود یادگیری دانش‌آموزان مورد توجه قرار گیرد، ضرورت دارد.
با مروری بر ادبیات موجود در زمینه اصلاح نظام جبران خدمات معلمان، اهداف زیر از جمله اهداف اصلی می باشند:
• تعیین میانگین حقوق معلمان به‌گونه‌ای که آموزش‌وپرورش بتواند افراد بااستعداد موردنیاز خود را از بازار کار جذب نماید.
• تعیین میزان افزایش حقوق موردنیاز برای اینکه مناطق دورافتاده روستایی، مناطق غیربرخوردار، مدارس دچار ضعف آموزشی و همچنین حوزه‌های درسی دچار کمبود معلم بتوانند برای جذب معلمان بااستعداد رقابت کنند.
• منوط نمودن دریافت بخشی از حقوق و مزایا به پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان. برنامه حقوق همسان فاقد این مؤلفه‌ است.
• تعیین چشم‌اندازی آموزشی که بتواند با گذشت زمان به‌عنوان کانونی برای توسعه حرفه‌ای معلمان و هدفی برای بهبود شیوه آموزشی معلمان مورداستفاده قرار بگیرد. ایجاد یک نظام ارزیابی عملکرد که شیوه آموزشی هر معلم را بر اساس سطوح مختلف عملکرد در چشم‌انداز آموزشی جدید اندازه‌گیری کند و نتایج آن بتواند در ساختار پرداخت مبتنی بر دانش و مهارت مورداستفاده قرار گیرد.
موضوعات پیشنهادی برای پژوهش‌های بعدی
شناسایی و معرفی انواع الگوهای مورد استفاده در کشورهای مختلف برای جبران خدمات معلمان و تدوین الگوی نوین نظام جبران خدمات معلمان در راستای پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان می‌تواند از جمله موضوعات پیشنهادی برای پژوهش‌های بعدی باشد.




دانلود فايل : a_mohammadi.pdf ( 398KB )


٠٨:٥٨ - چهارشنبه ٤ مرداد ١٣٩٦    /    شماره : ١٤٢٦٧    /    تعداد نمایش : ١١٩



خروج




صفحه اصلي |نقشه سايت|تماس با ما|پست الكترونيك