صفحه اصلي نقشه سايتپست الكترونيك
جستجوی پیشرفته جستجو در وب
از معلم خود ياد بگير و در زندگي به آن عمل كن. امام علي (ع)
جمعه ١٥ آذر ١٣٩٨
موقعیت : صفحه اصلی > اخبار 
اخبار > «تحليلي بر بيش از نيم‌قرن تغييرات آموزشي و برنامه‌هاي درسي در آموزش و پرورش ايران»


  چاپ        ارسال به دوست

گزارش نشست علمي-تخصصي با عنوان :

«تحليلي بر بيش از نيم‌قرن تغييرات آموزشي و برنامه‌هاي درسي در آموزش و پرورش ايران»

نشست علمي-تخصصي «تحليلي بر بيش از نيم‌قرن تغييرات آموزشي و برنامه‌هاي درسي در آموزش و پرورش ايران» روز يك‌شنبه 98/2/15 ساعت 14 الي 17 در تالار فرهيختگان دانشكده مديريت دانشگاه خوارزمي ؛ توسط پژوهشكده برنامه‌ريزي درسي و نوآوري‌هاي آموزشي پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش با همكاري كميسيون نقد و ارزشيابي انجمن مطالعات برنامه درسي، دبيرخانه شوراي عالي آموزش و پرورش و دانشكده مديريت دانشگاه خوارزمي برگزار شد. در اين نشست آقايان دكتر محمود مهرمحمدي، دكتر محمد حسني، دكتر نادر سلسبيلي (ناظر طرح)، دكتر محمود اماني طهراني و دكتر حيدر توراني به عنوان اعضاء نشست حضور داشتند و خانم دكتر زهرا نيكنام نيز مديريت نشست را برعهده داشت.

نشست مذكور با تلاوت آياتي از قرآن كريم و سرود ملي آغاز شد. در ابتداي جلسه خانم دكتر نيكنام توضيحاتي درباره اهميت و ضرورت تغييرات آموزشي و برنامه‌هاي درسي، ضرورت نقد و بررسي اين تغييرات و دلايل برگزاري اين نشست ارائه كرد. 

سپس آقاي دكتر سيدمحمدحسين حسيني، مجري پژوهش «بررسي و تحليل تغييرات برنامه‌هاي درسي دوره‌هاي تحصيلي عمومي و متوسطه نظام آموزش و پرورش كشور در نيم‌قرن اخير» به ارائه يافته‌هاي پژوهش پرداخت.

به نظر پژوهشگر، تغييرات آموزشي و برنامه‌هاي درسي واقعيت هر روزه نظام‌هاي آموزشي است و نظام‌هاي آموزشي تقريباً‌ هر دهه يكبار به تغيير آموزشي و برنامه‌هاي درسي دست مي‌زنند. در نظام آموزش و پرورش كشور نيز چنين وضعيتي وجود دارد. اما اينكه در بيش از نيم‌قرن اخير، چهار تغيير عمده آموزشي و برنامه‌هاي درسي يعني انقلاب آموزشي دهه 1340، تغيير بنيادي اوايل انقلاب، تغيير بنيادي دهه 1360 و اوايل دهه 1370 و تحول بنيادين دهه‌هاي 1380 و 1390 چرا آغاز شدند؟ چه كساني سياستگذار و دست‌اندركار آن بودند و معلمان در اين امر چه نقشي داشتند؟ چه فرايند در اين تغييرات طي شد؟ و بروندادهاي ملموس اين تغييرات چه بود؟ و زيربناها، دروندادها، فرايند و بروندادهاي اين تغييرات براساس اصول، مباني و دانش‌ حوزه برنامه درسي چه وضعيت دارند؟ سؤالاتي است كه بررسي نشده و اين پژوهش درصدد پاسخ به آنها بود.

بزعم پژوهشگر محترم، براي پاسخگويي به سؤالات فوق از روشهاي پژوهش سنتزپژوهي، تاريخي و ارزشيابي استفاده شد. جامعه آماري پژوهش دربرگيرنده چهار تغيير عمده آموزشي و برنامه درسي در نيم‌قرن اخير بود كه هر چهار تغيير مذكور بررسي شد. براي گردآوري اطلاعات موردنياز از مدارك و اسناد مكتوب و مصاحبه با متخصصان و دست‌اندركاران اين تغييرات استفاده شد و درنهايت داده‌ها و اطلاعات به روش تحليل محتواي كيفي تحليل شد.

براساس يافته‌هاي اين پژوهش، انقلاب آموزشي دهه 1340 به دلايل مختلف سياسي (بين‌المللي مانند اصل 4 ترومن و دكترين كندي، و ملي اصلاحات اراضي، سپاه دانش و انقلاب سفيد)، اقتصادي (گذار كشور از اقتصاد كشاورزي به اقتصاد صنعتي)، اجتماعي (دگرگوني‌هاي مختلف اجتماعي ناشي از اصلاحات اراضي و صنعتي‌شدن كشور) و علمي (كاستي‌هاي مختلف نظام آموزشي و برنامه‌هاي پيشنهادي براي آينده آن) رخ داد. اين تغيير عمده با دستور شاه وقت و تشكيل شوراي آموزش و پرورش و كميسيون‌هاي 13 گانه از سياستمداران و متخصصان حوزه‌هاي مختلف آغاز شد. اين شورا و كميسيون‌ها به تدوين طرح مقدماتي تغيير نظام آموزشي و برنامه‌هاي درسي دوره‌هاي ابتدايي، راهنمايي و متوسطه پرداختند. سپس انقلاب آموزشي از مهرماه 46-1345 با دانش‌آموزان اول ابتدايي به اجر درآمد. پس از آن دوره راهنمايي تحصيلي، براي اولين بار، از مهرماه 1350 اجرا شد و دوره متوسطه نيز از مهرماه 1353 عملياتي شد. از بروندادهاي ملموس اين تغييرات مي‌توان به اهداف و اصول جديد نظام آموزشي، ساختار جديد نظام آموزشي، اضافه شدن دوره راهنمايي تحصيلي، برنامه‌هاي درسي بازنگري شده، برنامه درسي جديد حرفه‌ و فن و ساختار جديد متوسطه و اضافه شدن آموزش رسمي فني و حرفه‌اي اشاره كرد.

انقلاب اسلامي ايران و تغييرات عمده در ابعاد مختلف كشور سبب شكل‌گيري دومين تغيير عمده نيم‌قرن اخير نظام آموزشي كشور شد. در اين تغيير عمده، شوراها و كميسيون‌هاي مختلف با هدايت دفتر تحقيقات سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي طي دعوت‌نامه‌هاي مختلف از تمامي معلمان متعهد و مسئول، صاحبنظران و دست‌اندركاران درخواست كرد تا نظرات و طرح‌هاي خود در زمينه نظام آينده آموزش و پرورش كشور ارسال نمايند. اين طرح‌ها بررسي و تلخيص شد. در همين زمان شكل‌گيري ستاد انقلاب فرهنگي در شوراي عالي انقلاب فرهنگي سبب شد تغيير بنيادي نظام آموزش و پرورش در اين ستاد مطرح و توسط كارگروه «آموزش پيش دانشگاهي» پيگيري شود. فعاليت اين كارگروه و كميته‌هاي مختلف آن منجر به تدوين طرح نهايي قانون اساسي تعليم و تربيت در نظام جمهوري اسلامي ايران و همچنين اهداف، اصول و نظام آموزش عمومي شد اما، فعاليت كميته‌هاي مختلف شوراي آموزش و پرورش ستاد انقلاب فرهنگي به دليل مسائل اجرايي ناقص ماند و تغيير بنيادي نظام آموزشي متوقف گرديد و درنهايت اين تغيير عمده به تغييرات اوليه و اصلاح كتابهاي درسي، طاغوت‌زدايي و پيام‌زدايي از آنها ختم شد. اين تغيير عمده آموزشي اگرچه به اجرا درنيامد، با اين‌همه، دو طرح كاد و تام از بروندادهاي مهم آن قلمداد مي‌شوند.

ناقص ماندن تغيير بنيادي اوايل انقلاب سبب شد تدوين نظام آموزش و پرورش جمهوري اسلامي ايران اوايل دهه 1360 مجدداً مطرح شود. بنابراين ستاد و شوراي تغيير بنيادي نظام آموزش و پرورش تشكيل و در شوراي عالي انقلاب فرهنگي مصوب شد. اين شورا و كميسيون‌هاي مختلف آن به تهيه و تدوين طرح كليات نظام آموزش و پرورش جمهوري اسلامي ايران پرداخت و آن را در شوراي عالي انقلاب فرهنگي مصوب نمود. تغيير در دولت و وزير آموزش و پرورش سبب شد بسياري از دست‌اندركاران اين تغيير بنيادي كنار گذاشته شوند. بنابراين طرح تهيه شده به اجرا درنيامد و به دليل موافق بودن وزير وقت با ديدگاه‌هاي مخالفان تغيير بنيادي مبني بر انجام اصلاحاتي در دوره متوسطه- كه در اين صورت، مشکل اقتصادي، کار، کنکور و اشتغال و کنکور و غيره حل مي‌شود- تغيير بنيادي به اجراي دوره متوسطه جديد محدود شد.  

شكل‌گيري زمزمه‌هاي ناكارآمدي نظام آموزشي از اوايل دهه 1380 و طرح دوباره اصلاح نظام آموزش و پرورش كشور در هيأت دولت، تشكيل كميته اصلاحات آموزش و پرورش و برگزاري همايش مهندسي اصلاحات در آموزش و پرورش سبب شد تا تدوين سند ملي آموزش و پرورش مطرح و مصوب شود. بنابراينفعاليت‌‌هاي مختلفي جهت عملياتي شدن تحول بنيادين نظام آموزشي انجام و سند ملي آموزش و پرورش تدوين و با عنوان «سند تحول بنيادين» مصوب شد. براساس اين سند، تغيير آموزشي و برنامه‌هاي درسي آموزش و پرورش با تدوين شش زيرنظام مختلف عملياتي مي‌شد. با اين‌همه، همزمان تدوين و تصويب سند ملي آموزش و پرورش، سند برنامه درسي ملي در سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي تدوين و در شوراي عالي آموزش و پرورش تصويب شد. سند برنامه درسي ملي به عنوان زيرنظام برنامه درسي تحول بنيادين پذيرفته شد و برنامه‌هاي درسي جديد آموزش ابتدايي همراستا با آن تدوين شدند. تحول بنيادين نظام آموزشي با تغيير در ساختار نظام آموزشي و از مهرماه سال 91- 1390 از پايه اول ابتدايي عملياتي شد. اين تغيير عمده در سال اخير در پايه 12 به اتمام رسيد. از مهمترين بروندادهاي اين دوره تاريخي مي‌توان به فلسفه تعليم و تربيت، برنامه درسي ملي، ساختار جديد نظام آموزشي، اهداف جديد نظام آموزشي و كتابهاي درسي جديد اشاره كرد.

براساس يافته‌هاي اين پژوهش، بنيان‌ها يا دلايل تغييرات آموزشي دهه 1340، اوايل انقلاب و دهه‌هاي 1360و 1370 منطقي بوده و انجام دگرگوني در آموزش و پرورش ضرورت داشت، اما دلايل قانع‌كننده‌اي براي تغيير و دگرگوني‌هايي اساسي در نظام آموزشي در دهه‌هاي 1380 و 1390 وجود نداشت. زيرا تغييرات بنيادي و انقلابي در نظام‌هاي آموزشي نيازمند دگرگوني‌هايي اساسي در ابعاد اجتماعي، سياسي، فرهنگي، اقتصادي، علمي و فنآوري در جامعه است و در دهه‌هاي مذكور، چنين دگرگوني‌هايي در كشور رخ نداده بود.هر چهار تغيير عمده آموزشي و برنامه‌هاي درسي تحت استيلاي متخصصان بوده و معلمان نقش و صداي چنداني در آنها نداشتند. سياست گذاري‌‌هاي اين تغييرات در سطح كلان بوده و با سطح عمل فاصله داشت، رويكرد تغييرات رويكردي متمركز و بالا به پايين بود و در تغييرات صرفاً به تهيه و تدوين برنامه‌هاي درسي توجه شده و اجرا و نهادينه‌سازي اين تغييرات مدنظر نبوده است. بروندادهاي ملموس تغييرات نيز به فراخور هر تغيير متفاوت بود.

پس از ارائه يافته‌هاي پژوهش، اعضاء پنل در جايگاه خود حاضر شدند و تحليل‌ها و نقدهاي خود درباره موضوع را ارائه كردند. سپس شركت‌كنندگان در نشست كه شامل معلمان، استادان دانشگاه، كارشناسان وزارت آموزش و پرورش، شوراي عالي آموزش و پرورش، كارشناسان سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي و پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش و همچنين دانشجويان بودند نيز نظرات و ديدگاه‌هاي خود را مطرح كردند.

 


٠٩:٠٥ - سه شنبه ٢١ خرداد ١٣٩٨    /    شماره : ١٤٦٦٢    /    تعداد نمایش : ٣٠٥


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




صفحه اصلي |تماس با ما|پست الكترونيك