چهارشنبه ٢٦ مهر ١٣٩٦

 خلاصه گزارش‌های اقدام پژوهي

مقدمه:

اين بانك حاوي خلاصه تعدادي از گزارش‌های اقدام پژوهي معلمان پژوهنده سراسر کشور است که به مناسبت‌های 

مختلف ، به پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش فرستاده شده است.

 این مجموعه بر مبنای یک الگوي واحد چکیده‌نویسی و تدوین شده است. اميد است نتايج اين گزارش‌ها براي همكاران 

قابل‌استفاده بوده و با استفاده از تجارب و گزارش‌های جديد روز بروز غني تر و كارآمد تر شود.

در تهيه اين بانك، اهداف زير مورد نظر بوده است:

1-آشنا كردن معلمان و دوستداران اقدام پژوهي و يا پژوهش در عمل، با گام‌ها و چگونگی اجراي اين نوع تحقيقات.


2-در اختیار گذاشتن یافته‌های دست اول، یعنی نتايج بر آمده از کلاس درس و مدرسه به منظور استفاده معلمان و برنامه‌ریزان و مدیران و اصلاح گران آموزشی.

3-ايجاد انگیزه و عامل برای پژوهش‌های بیشتر در زمینه‌های مطرح‌شده و تکمیل و بهسازی آن‌ها.

4-ارائه الگو و نمونه‌های عملي براي استادان و مدرسان دوره‌های آموزش کوتاه و بلندمدت، علاقه‌مندان به مسايلآموزشي.

5- ارائه را حل‌های بومي، منطقه‌ای و اختصاصي و ابتكاري براي حل‌های مسایل آموزشي بومی


 درخواست از خوانندگان:

عليرغم همه دقتی که در تهیه این مجموعه صورت گرفته است، امکان مشاهده اشکالات نگارشي و محتوايي بعيد  نیست.

مثلا ممکن است در ثبت اسامي پژوهشگران یا محل پژوهش اشتباهاتی رخ داده باشد. از خوانندگان محترم درخواست

 می‌شود در صورت ملاحظه، به مدیريت هماهنگی امور پژوهشی پژوهشگاه اطلاع دهند .

 از معلمان و مسئولان محترم تحقيقات در ستاد، استان‌ها و مناطق و شهرستان‌ها تقاضا دارد،

 با ارسال تحقيقات و اقدام پژوهي­ هاي جديد، ما را در غنی‌سازی و روزآمدي اين بانك ياري رسانند. 

Contents

چگونه توانستم با استفاده از وسایل کمک آموزشی ضعف قرائت قرآن تعدادی از دانش‌آموزانم را در پایه اول متوسطه کاهش دهم؟. 1

نام و نام خانوادگی مجري:   لیلا صمدی.. 1

چگونه توانستم با استفاده از فنون روانشناسی (شناختی رفتاری) مشکلات رفتاری مهدی را بهبود بخشم؟. 3

نام و نام خانوادگی مجري:   فاطمه حیدری.. 3

چگونه توانستم با استفاده از پیادهسازی صحیح و اصولی، طرح هوشمندسازی مدارس، کیفیت آموزشی مدارس را بهبود بخشم. 5

نام و نام خانوادگی مجري:   علی فتحالهی و همکاران. 5

چگونه میتوانم مفاهیم ریاضی را بهتر منتقل کنم؟. 7

نام و نام خانوادگی مجري:   زینب گودرزی.. 8

چگونه توانستم مسئله‌ی بی‌قراری نگین دانش‌آموز اول ابتدایی را کاهش دهم.؟. 9

نام و نام خانوادگی مجري:   سحر احمدی.. 9

چگونه توانستم همکارانم را در دبیرستان امام خمینی (ره) به استفاده از روش‌های تدریس مبتنی بر ICT ترغیب نموده، فضای یاددهی – یادگیری را با استفاده از کارگاه IT جذاب تر نمایم؟. 11

مجري: نصرت‌الله قاسمی. 11

چگونه توانستم مشكل نارساخواني عارفه را رفع كنم ؟. 13

مجري: توران كارگران. 14

روخواني و روان‌خوانی ادبیات فارسي دردانش‌آموزان اوّل دبيرستان. 16

مجري: محمد كريمي. 16

 

 

بانك خلاصه گزارش‌های اقدام پژوهي

عنوان اقدام پژوهي:

چگونه توانستم با استفاده از وسایل کمک آموزشی ضعف قرائت قرآن تعدادی از دانش‌آموزانم را در پایه اول متوسطه کاهش دهم؟

رده موضوعی: تدریس قرآن سمت

سمت مجري: دبیر

نام و نام خانوادگی مجري:   لیلا صمدی

 دوره تحصیلی: متوسطه

مدرک تحصیلی مجري: لیسانس

 محل اجرا: قائم‌شهر: 92-91

هدف: برطرف کردن ضعف قرائت تعدادی از دانش‌آموزان در کلاس اوّل متوسطه

پرسش: به چه راه‌هایی می‌توانم ضعف قرائت تعدادی از دانش‌آموزان را در کلاس اوّل برطرف کنم؟

توصیف وضعیت موجود: از ابتدای سال تحصیلی (92-91) به‌عنوان دبیر قرآن و تعلیمات دینی در مجتمع آیت ا... کوهستانی مشغول تدریس شدم. پس از انجام ارزش‌یابی تشخیصی متوجه شدم برخی از دانش‌آموزانم در پایه اوّل متوسطه در قرائت آیات قرآن ضعف دارند. وضعیت درس دینی این دانش‌آموزان را از مربی پرورشی جویا شدم ایشان اظهار داشتند این چند نفر در هیچ یک از مسابقات قرآنی شرکت نمی‌کنند. شاید یکی از دلایل این امر ضعف در قرائت قرآن آنان باشد. پس از بررسی‌های اولیه متوجه شدم این دانش‌آموزان چون نمی‌توانند قرائت را صحیح انجام دهند، قادر به ترجمه آیات هم نیستند. از این روی، تصمیم گرفتم برای رفع این مشکل دانش‌آموزان مورد مطالعه، پژوهشی در این مورد انجام دهم. بدین منظور نخست به گردآوری اطلاعات پرداختم.

گردآوری اطلاعات: برای آگاهی از وضعیت نمراتشان در این درس میانگین نمرات دانش آموران در درس قرآن در سه ماه اوّل سال تحصیلی را مورد توجه قراردادم. این میانگین در مهرماه  و در آذرماه  برآورد شد.

با دبیران ادبیات و درس عربی و مربی پرورشی با مصاحبه پرداختم و اطلاعاتی در مورد وضعیت درسی این دانش‌آموزان جویا شدم. من خود به‌عنوان دبیر این درس و تجاربی که دارم نظر خودم را تحت عنوان دلایل احتمالی بروز مشکل یادداشت کردم و برای حل آن‌ها شخصاً پیشنهادهایی را فهرست‌وار یادداشت کردم. با خود دانش‌آموزان مصاحبه کردم. نظر والدین را جویا شدم. استفاده از پرسش‌نامه در دو مرحله پیش و پس از اجرای پژوهش.

تجزیه‌وتحلیل داده‌ها: برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از ترسیم مفاهیم و الگوی پیشنهادی استرینگر و نمودار چرا؟ چرا؟ بهره گرفتم. خلاصه تحلیل داده‌ها و نتایج آن نشان داد که در ضعف قرائت قرآن دانش‌آموزان، این عوامل موثر بوده‌اند: خانواده، مدرسه، دبیر، دانش‌آموزان، مسئولان به کتاب‌های درسی. در نمودار چرا و چرا نیز همین عوامل یادداشت شد و به تفضیل علل به وجود آورنده مشکل با توجه به هر یک از عوامل مشخص گردید. برای نمونه در مورد علل مربوط به دبیر این مسایل فهرست شد: کمبود وقت، استفاده نکردن از روش‌های فعال در تدریس، جدی نگرفتن این موضوع و اهمیت ندادن به قرائت قرآن، برگزار نشدن آموزش‌های ضمن خدمت برای این موضوع، فراهم نبودن امکانات و تجهیزات لازم برای تدریس این درس استرس نداشتن معلمان به ابزارهای الکترونیکی یا کمک آموزشی و غیره. در مورد هر یک از عوامل علل به وجود آورنده مشکل فهرست شد.

راه‌های موقتی جدید و اجرای آن‌ها: در آغاز و با توجه به داده‌های جمع‌آوری شده و تحلیل آن‌ها 16 پیشنهاد فهرست شد. آن را به مدیر مجتمع دادم تا نظر انتقادی خود را بیان کند. پس از این با توجه به نظر همکاران دیگر چندی راه به‌عنوان راه‌کار عملی در این مورد برگزیده شد. در نهایت نُه راه حل به‌عنوان راه‌حل‌های موقتی به اجرا گذاشته شد. برای هر یک از این راه‌حل‌ها برنامه‌ریزی و امکانات و وسایل لازم تهیه و تدوین شد.

و هر یک از آن‌ها گام به گام به اجرا درآمد و حین اجرا اشکالات احتمالی مورد توجه قرار گرفت و تعدیل و تغییر لازم به وجود آمد. تلاش شد در اکثر موارد از وسایل کمک آموزشی بهره بگیریم؛ مانند نوار آموزشی و تشویق دانش‌آموزان به گوش دادن این نوارهای صوتی. علاوه بر نوار، سی دی‌هایی نیز تهیه شد و در اختیار دانش‌آموزان قرار گرفت تا در منزل نیز از آن‌ها استفاده کنند. افزون بر این وسایل از کارت‌های مخصوص برای این کار استفاده شد.

ارزیابی افراد قدم‌های انجام‌شده: به منظور آگاهی از چگونگی پیشرفت کار و اثر طرح جدید به گردآوری اطلاعات پرداختیم (شواهد 2) تا از طرح نو ارزیابی به عمل آوریم. در این مرحله هم از مشاهده و مصاحبه و پرسش‌نامه استفاده کردیم. چگونگی قرائت قرآن توسط دانش‌آموزان را مورد مشاهده و توجه قراردادیم. با خود آنان و والدینشان و همکاران مجتمع صحبت کرده و نظراتشان را در مورد چگونگی پیشرفت دانش‌آموزان جویا شدیم. نمرات پیش از اجرای طرح و پس از اجرا را مقایسه کردیم. پاسخ‌های پرسش‌نامه‌های پیش و پس از اجرای طرح را تحلیل و مورد بررسی قراردادیم. نتایج ارزشیابی‌های تشخیصی و پایان‌نامه‌ها را مقایسه کردیم. همه این داده‌ها نشان داد که طرح جدید با موفقیت انجام شده است. برای نمونه کمترین میانگین نمره در مهرماه  و بیش‌ترین آن  بود در نوبت دوّم بیش‌ترین میانگین به  رسید.

نتیجه‌گیری و پیشنهادها: هدف از این پژوهش رفع اشکالات و ضعف قرائت قرآن برخی از دانش‌آموزان در کلاس اوّل متوسطه بود. با این که دانش‌آموزان چند ساعت است درس قرآن دادند اما در مشاهدات و پس از ارزیابی تشخیصی مشخص شد. برخی از دانش‌آموزان در قرائت قرآن ضعف دارند. من در طول سال‌های تدریس با برخی از علل دینی ضعف‌ها آشنا بودم و راه‌هایی نیز برای رفع آن در ذهنم بود؛ اما برای کسب اطلاعات بیش تر در این زمینه با استفاده از روش‌ها و ابزار گردآوری اطلاعات مثل مشاهده، مصاحبه، اجرای آزمون‌های پیش و پس از اجرای طرح جدید و اسناد و مدارک موجود و نظرخواهی از همکارانی که با این دانش‌آموزان و درس قرآن ارتباط داشتند، اطلاعاتی را تجزیه‌وتحلیل کردم و برخی از علل ضعف قرائت قرآن دانش‌آموزان را از آن که استخراج کردم. پیشنهادها و نظرهای خودم را اسم بر آن‌ها افزودم و فهرستی از علل و عوامل موثر تهیه شد. آن را با مدیر مجتمع و دیگر همکاران در میان گذاشتم و در نهایت قرار شد چندین پیشنهاد مطرح‌شده و برگزیده از میان راه‌حل‌های گوناگون را به اجرا بگذاریم. (برای آگاهی از پیشنهادها ر. ک اصل گزارش). پیشنهادها را به اجرا گذاشتیم در عمل و اجرا بر آن نظارت کردیم و حین نظارت تعدیل‌ها و تغییرهای لازم را انجام دادیم. پس از اجرای طرح جدید برای آگاهی از نتایج آن دست به گردآوری اطلاعات زدیم و با استفاده از همان روش‌هایی که برای گردآوری اطلاعات برای به دست آوردن شواهد به‌کاربرده بودیم. شواهد 2 را با دست آوردیم. برای این شواهد نشان دادند که اکثر دانش‌آموزان مورد مطالعه در قرائت قرآن پیشرفت کرده‌اند. نگرش شان نسبت به این درس مثبت شده است. از سی وی و نوار استفاده می‌کنند. آیات را بهتر ترجمه می‌کنند. پیام آیات را به درستی در می‌یابند. کلمات را خوب بخش خوانی می‌کنند. متن عربی را راحت می خوانده و ترجمه می‌کنند. با اين حال هنوز مشکلاتی داشتند که‌امید می رود در آینده آن‌ها نیز برطرف گردد. با اين حال که طراح موفق بود اما محدودیت‌هایی اسم داشتیم: جو مطلوب کلاس، همکاری نکردن اولیاء کمبود وسایل کمک آموزشی، جدی گرفته نشدن این درس، ضعف دانش‌آموزان در درس عربی.

عنوان اقدام پژوهي:

چگونه توانستم با استفاده از فنون روانشناسی (شناختی رفتاری) مشکلات رفتاری مهدی را بهبود بخشم؟

رده موضوعی: اختلال رفتاری

 دوره تحصیلی: ابتدایی

نام و نام خانوادگی مجري:   فاطمه حیدری

 محل اجرا: شهرستان بابل

مدرک تحصیلی مجري: لیسانس تاریخ: 92-91

سمت مجري: مشاور مدرسه

هدف: شناسایی علل رفتاری نامطلوب دانش‌آموز مورد مطالعه و یافتن راه‌هایی برای کاهش یا رفع آن‌ها 

پرسش اصلي: چرا مهدی در کلاس درس و مدرسه رفتارهای ایذایی انجام می‌دهد؟ برای کاهش یا رفع این رفتارها چه اقدام‌هایی می‌توان انجام داد؟

توصیف وضعیت موجود: از همان آغاز سال تحصیلی امسال متوجه شدم که مهدی دانش‌آموز کلاس اوّل، دارای برانگیختگی بالا و تکانش است. در سومین هفته آغاز سال تحصیلی جدید، معلم کلاس این دانش‌آموز بیان داشت که امسال با وجود و حضور مهدی احساس می‌کنم با فرد ناسازگار مواجه شده‌ام و کلاس درسم قابل‌کنترل نیست. معلمان فوق‌برنامه نیز از مهدی بسیار شاکی هستند. مهدی مدام در حال درگیری و اذیت و آزار هم کلاسی‌های خود است و عامل به هم زدن نظم کلاس شده است. هیچ دانش‌آموزی را در کنار خود نمی‌پذیرد. بی‌نظم است و همه وسایلش روی میز پراکنده است.

گاهی مجبور می شوم او را توبیخ کنم. والدین برخی از بچه‌ها نیز از این بابت ناراحت‌اند و گاهی اعتراض می‌کنند.

تصمیم گرفتم برای کاهش یا رفع این رفتارهای نامطلوب وی به مطالعه بپردازم.

گردآوری اطلاعات: برای این منظور نخست به مطالعه اسناد و مدارک علمی در این زمینه پرداختم برای نمونه به مطالعه مطالبی درباره اختلال سلوک پرداختم و برای خودم پرسش‌هایی در مورد رفتار مهدی مطرح کردم.

عوامل موثر در اختلال سلوک و نوع رفتارهای بارز آن را یادداشت کردم با مادر و خود مهدی مصاحبه‌هایی انجام دادم. افزون بر مطالعه پرونده تحصیلی فرم های از پیش آماده‌شده در مورد کودکان را بر مبنای مصاحبه‌ها و مشاهدات پر کردم.

پرسش‌نامه ارزیابی رفتاری (راتر) فرم هم و فرم والدین (ر. گ اصل گزارش) اجرا کردم. در جلسه هم اندیشی ماهیانه با معلمان در مهرماه 91 وضعیت مهدی را با آنان در میان گذاشتم و نظراتشان را ثبت کردم. با مربی پیش‌دبستانی وی نیز مصاحبه کردم و اطلاعاتی از ایشان کسب کردم. از هم کلاسی‌هایش نسبت به رفتارهای مهدی پرسش‌هایی کردم و آن‌ها را نیز یادداشت کردم. نقاشی‌های مهدی را بررسی کردم نتایج بررسی‌های "مرکز اختلالات کوشا" را هم مورد ملاحظه قراردادم. نظر دکتر متخصص اعصاب و روان حاکی از تأیید "علائم اختلال کامل و مشهود" در رفتار وی بود.

تجزیه‌وتحلیل داده‌ها: تجزیه‌وتحلیل داده‌ها نشان داد که عوامل زیر در اختلال رفتار مهدی موثر بوده است. نوزاد جدید، هم سالان، تحصیلات خانواده، روابط والدین، شرایط اقتصادی، تلویزیون و الگوهای نامناسب، ناسازگاری فرزندان، عدم حضور یا حضور ناکارآمد والدین، در مدرسه انگیزه ابراز وجود.

راه‌های موقتی جدید و اجرای آن‌ها: بر اساس داده‌های حاصل، از پنج راه جل برای کاهش اختلال‌های رفتاری مهدی استفاده کردم: کمک گرفتن از خانواده (خانواده‌درمانی)، دارودرمانی کمک گرفتن از مدرسه و معلمان کنترل عوامل اجتماعی، مشاوره مستقیم. (برای آگاهی از تفضیل این راه‌ها ر. ک اصل گزارش).

راه‌حل‌های مذکور را با برنامه‌ریزی خاص برای هر گام به اجرا گذاشتم و در اجرا اسم بر آن نظارت کردم.

ارزیابی اقدام‌های جدید: پس از اجرای برنامه‌ها برای آگاهی از نتایج طرح اجراشده به گردآوری اطلاعات پرداختم (شواهد 2). این شواهد نشان داد که طرح اجراشده در مورد مهدی تا حدود زیادی موفق شده و رفتارهای نامطلوب وی کاهش یافته است. برای نمونه معلم وی رسماً نامه‌ای به من نوشت و از بهتر شدن رفتارهای مهدی ابراز رضایت کرد و حتی نوشت در مسابقه نقاشی کلاس برنده شده است. اولیای مدرسه نیز به منظور تقدیر و تشویق مهدی از من رسماً دعوت کردند تا در مراسم اهداء جوایز برای جند تن از دانش‌آموزان از جمله مهدی شرکت کنم. دانش‌آموزان نیز اظهار داشتند که مهدی دیگر با ما دعوا نمی‌کند و باهم دوست شده‌ایم. پرسش‌نامه‌های ارزیابی رفتار (راتر) را که قبلاً اجرا کرده بودم دوباره اجرا کردم و نتایج نشان داد که رفتارهای پرخاشگرانه و نامطلوب مهدی بسیار کم شده و در اصلاح رفتارهای وی بهبودی زیادی حاصل شده است. مرکز آموزش و توان‌بخشی مرکزی بابل طی نامه‌ای رسماً اعلام کرد که بررسی رفتارهای وی حاکی از آن است که وی جزو کودکان نرمال است و مشکل خاصی ملاحظه نگردید. مقایسه کارنامه نوبت اوّل و دوّم وی نیز نشان از پیشرفت قابل‌ملاحظه در رفتارهای وی داشت.

نتیجه‌گیری و پیشنهادها: هدف از این تحقیق رفع یا کاهش رفتارهای پرخاشگرانه و دارای اختلال مهدی دانش‌آموز کلاس اوّل ابتدایی بود. معلم وی در همان هفته‌های نخست سال تحصیلی متوجه اختلال در رفتارهای مهدی شد و وی را جهت مشاوره بردن معرفی کرد. من اسم طی چند جلسه مشاهده رفتار وی متوجه شدم که این دانش‌آموز به احتمال زیاد دارای اختلال رفتار است. برای برطرف کردن یا کاهش رفتارهای نامطلوب وی به مطالعه اسناد و مدارک علمی و پژوهشی در زمینه اختلال رفتار کودکان پرداختم. از طریق مصاحبه با والدین و معلم وی و پرسش‌هایی که از دانش‌آموز در مورد رفتارهای مهدی پرسیدم نیز ارجاع به روان‌پزشک و "مرکز اختلالات کوشا" و بررسی پرونده تحصیلی و نقاشی‌های وی و پرسش‌نامه رفتاری "راتر" فرم معلم و والدین و بررسی نتایج جلسه هم اندیشی معلمان اطلاعاتی جمع‌آوری کردم. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها اختلال رفتار در وی را تأیید کرد. برخی از علل احتمالی آن مشخص و فهرست شد و به منظور کاهش رفتاری نامطلوب وی برای عوامل و علت‌های یافته شده برنامه‌ریزی شد تا در مورد یک‌یک آن‌ها اجرا شود. بدین ترتیب برنامه‌های پیش‌بینی‌شده در مورد هر یک از عوامل به وجود آورنده اختلال رفتاری یا موثر در آن به اجرا درآمد. پس از ارزیابی و با توجه به شواهد 2 معلوم شد که طرح پیش‌بینی‌شده مثبت بوده است. معلم وی رسماً اعلام کرد که رفتار دانش‌آموز بهتر شده است. مدیر مدرسه طی مراسمی به چند تن از دانش‌آموزان خوب جوایزی اهدا کرد و از جمله آن‌ها یکی هم مهدی بود. مقایسه پرسش‌نامه‌های راتر پیش و پس از اجرای طرح نشان داد که رفتار وی بسیار تغییر کرده است. نتیجه این که اختلال‌های رفتاری مهدی ناشی از یک سری علت‌های خانوادگی و اجتماعی و آموزشی بود که با کنترل و بهسازی آن‌ها رفتار وی نیز بهبود حاصل کرد. نتیجه این که در هر اختلال رفتاری عواملی موثر است که اگر آن‌ها را شناسایی کنیم و برای هر کدام راه‌حل‌های منطقی پیداکرده و به اجرا بگذاریم، بسیاری از اختلال‌ها کاهش می‌یابد.

عنوان اقدام پژوهي:

چگونه توانستم با استفاده از پیاده­سازی صحیح و اصولی، طرح هوشمندسازی مدارس، کیفیت آموزشی مدارس را بهبود بخشم.

رده موضوعی: بالا بردن کیفیت آموزشی با هوشمندسازی مدارس

نام و نام خانوادگی مجري:   علی فتح­الهی و همکاران

 محل اجرا: اردبیل

 تاریخ: 91-90

هدف: کیفیت‌بخشی به آموزش و پرورش با استفاده از پیاده­سازی صحیح و اصولی، هوشمندسازی مدارس.

پرسش: چگونه می­توان طرح هوشمندسازی مدارس را به صورت مناسب پیاده کرد؟

توصیف وضعیت موجود: پس از تصویب هوشمندسازی برخی از مدارس در سراسر کشور، قرار شد در برخی از مدارس آموزش و پرورش استان اردبیل نیز این طرح پیاده شود. برای پیاده کردن این طرح مرا به عنوان مسئول این کار برگزیدند. نمایشگاهی بدین منظور برپا گردید و گروهی از معلمان و دانش­آموزان از تجهیزات و چگونگی کار مدارس هوشمند بازدید کردند و کم و بیش با آن آشنا شدند. برخی از مدارس خود، شخصاً با همکاری برخی از شرکت­ها به این کار مبادرت کردند. برخی مدیران نیز کلاً با این طرح چندان موافق نبودند و روش سنتی را بیش­تر می­پسندیدند. من هم علاقه­مند بودم به عنوان مسئول پیاده کردن این طرح، طوری نباشد که تنها تجهیزات در مدارس انبار شود و چندان اثری در کیفیت آموزش نداشته باشد. از این رو، تصمیم گرفتم این طرح را با توجه به ویژگی­های استان اردبیل به اجرا در بیاورم تا کیفیت آموزش و پرورش در این استان بهبود یابد؛ این پژوهش تلاشي بوده است برای این منظور و هم­چنین کیفیت­بخشی به برنامه هوشمندسازی مدارس در این استان.

گردآوری اطلاعات: با توجه به این که برنامه هوشمندسازی در کشورها نوپا است، از این رو، دست­یابی به پژوهش­ها و اطلاعات در این زمینه چندان آسان نیست. با این­ حال برای گردآوری اطلاعات، نخست با همکارانی که اطلاعاتی در این زمینه داشتند به عنوان نمونه: معاون پژوهش و برنامه­ریزی نیروی انسانی و دیگر همکاران مشورت و تبادل نظر کردم و سامانه نظارت و ارزیابی مدارس هوشمند را فعال نمودم. این سامانه امکان نظارت و ارزیابی مستمر را در حین اجرای طرح فراهم می­آورد: به عنوان یک مرکز گردآورنده اطلاعات، با برخی از صاحب­نظران در سراسر کشور تماس گرفتم تا از نظر آنان در راه­اندازی درست این طرح بهره گیرم. از مدارسی که این طرح را اجرا کرده بودند به صورت حضوری بازدید کردم. لوگوی دسترسی به پورتال هوشمندسازی مدارس در صفحه­ی اصلی سایت اینترنتی اداره کل بارگذاری شد. بخش ثبت نظرات سامانه نظارت و ارزیابی را فعال کردم تا افراد نظراتشان را بیان دارند؛ و این خود اطلاعاتی را در اختیار ما قرار می­داد.

تجزیه و تحلیل داده­ها: اطلاعات به دست آمده دسته­بندی و برای تجزیه و تحلیل آماده گردید و نتایج آن ثبت شد. از نمونه نتایج این­ها بودند: برخی از مدیران موافقتی با این طرح نداشتند. برای نمونه یکی از مدیران ابراز داشت مگر در زمان ابوعلی سینا مدرسه­ها هوشمند بود که از آن ابوعلی سینا بیرون آمد! مدارسی که علاقه­مند استفاده از این طرح بودند، امکانات و تجهیزات لازم را نداشتند. برخی از مدارس هم نیروی انسانی ماهر برای راه­اندازی این طرح نداشتند. برخی از مدیران به اشتباه فکر می­کردند که طرح هوشمند یعنی جانشین کردن مانیتورها به جای گچ و تخته‌سیاه، در صورتی که مفهوم هوشمندسازی فراتر از این­هاست. برخی از تجهیزات خریداری شده مورد نیاز مدارس نبودند. صاحب­نظران و افراد علاقه­مند، اطلاعات سازنده و قابل توجه که می­توانست بسیار مفید باشد را در اختیار گذاشتند. از 300 مدرسه­ای که به تجهیزات هوشمند مجهز بودند، 80 درصد به اینترنت وصل بودند. جلسه­ای که با سرگروه­ها تشکیل شد، معلوم گردید که حتی اکثر آنان با این طرح و کاربرد آن آشنایی کافی ندارند. این­ها و مسایل دیگر نتایجی بودند که از تجزیه و تحلیل داده­ها حاصل شد. با توجه به این اطلاعات بود که تلاش شد راه­حل­هایی برای کاهش یا رفع مشکلات پیش روی اندیشیده و به اجرا گذاشته شود.

راه‌های موقتی و جدید و اجرای آن‌ها: پس از تجزیه و تحلیل داده­ها و ثبت نتایج و آگاهی از مشکلات، کوشیدم راه­حل­هایی برای کاستن از مشکلات و تقویت امکانات و تجهیز مدارس به امکانات هوشمندسازی پیدا کنیم. خلاصه راه­ها و اقدام­ها به این شرح بود:

-         طرح مشکلات هوشمندسازی با ارائه مستندات در شورای فناوری اطلاعات استان (ناوا)

-         فعال کردن پورتال هوشمندسازی مدارس استان و معرفی آن به واحدهای تابع استان.

-         تأکید دوباره بر شیوه­نامه هوشمندسازی مدارس.

-          اجرای آموزش ضمن خدمت هوشمندسازی مدارس برای 2500 نفر از عوامل اجرایی مدارس هوشمند.

-         برگزاری کارگاه­های هوشمندسازی در زمان برگزاری نمایشگاه تخصصی در استان.

-         برگزاری جلساتی با گروه­های آموزشی استان.

-         تهیه فیلم آموزشی همراه با مصاحبه­های بازدیدکنندگان و ارسال به مناطق.

-         اجرای برنامه در تلویزیون به عنوان "مجله علمی" و اقدام­های دیگر از نمونه راه­حل­ها بود که به اجرا گذاشته شد.

ارزیابی از اقدام­های جدید: شواهد به شرحی که در اصل گزارش آمده است نشان داد که این طرح تا حد زیادی به هدف­های پیش­بینی شده دست یافته است. از نمونه این شواهد می­توان به این­ها اشاره داشت: درصد قبولی دانش­آموزان نسبت به سال قبل افزایش یافت. احساس تعلق خاطر به مدرسه افزایش یافت. عوامل اجرایی و اولیا معترف به این امر بودند. در نخستین همایش هوشمندسازی مدارس کشور کارگروه هوشمندسازی مدارس استان اردبیل موفق به کسب تندیس و رتبه برتر مدارس کشور شد. در پایان سال تحصیلی مشخص گردید که 30 درصد بیش از میزان پیش­بینی شده مدارس به امکانات هوشمندسازی مجهز شدند. با ارزیابی و تحلیل مطالب درج شده در قسمت نظرخواهی مشخص شد که بیش از 90 درصد مطالب به درخواست هوشمندسازی مدارس مربوط است و نظرهای ابراز شده نشان می­داد که به نظر آنان هوشمندسازی در کیفیت آموزش نقش مؤثری ایفا کرده است. مقایسه میانگین درصد قبولی 61 کلاس از 6 مدرسه مناطق مختلف استان اردبیل بین سال­های 90 و91 نشان داد که در سال 90 درصد قبولی 59/96 درصد و در سال 91، 19/98 درصد بوده است. به طور کلی شواهد متعدد نشان داد با در نظر گرفتن شاخص­های گوناگون این طرح سبب رشد کلی و کیفی آموزش و پرورش در این استان شده است (ر.ک اصل گزارش).

نتیجه­گیری و پیشنهادها: این تحقیق به منظور کیفیت‌بخشی و گسترش هوشمندسازی مدارس استان اردبیل صورت گرفت. در آغاز کارِ هوشمندسازی، مشکلاتی از نظر کمی و کیفی و نگرش­ها وجود داشت تا جایی که برخی از مدیران و کارکنان مدارس مخالف هوشمندسازی مدارس بودند. مدارسی بودند که به دلیل نداشتن نیروی انسانی و تجهیزات لازم و آگاهی­های کافی گرچه تجهیزاتی فراهم کرده بودند اما موفق به کیفیت­بخشی به آموزش از این طریق نشده بودند. مسئولیت گسترش کمی و کیفی این کار بر عهده من گذاشته شد. کوشیدم با گردآوری اطلاعات از استان و در سطح کشور مشکلات موجود را شناسایی و برای رفع آن‌ها راه­حل­هایی در نظر بگیرم. پس از تجزیه و تحلیل داده­ها مشکلات تا حدودی مشخص شدند. از این نمونه بود: مخالفت برخی از مدیران و کارکنان مدارس، نداشتن تجهیزات کافی، کمبود نیروی انسانی آگاه و ماهر در این زمینه، برداشت اشتباه از مفهوم هوشمندسازی، ناآگاهی سرگروه­های آموزشی. برای حل این مشکلات، پس از تجزیه و تحلیل داده­های جمع­آوری شده، تمهیدات و اقداماتی اندیشیده شد که پس از اجرای آن‌ها و ارزیابی کارهای انجام شده‌این نتیجه حاصل شد که طرح با موفقیت انجام گرفته است. مقایسه برخی شاخص­های کمی و کیفی در پیش و پس از اجرا نشان داد که طرح با تأثیر مثبت موفق بوده است. حتی تعداد مدارسی که پیش­بینی شده بود به تجهیزات هوشمندسازی مجهز گردند بیش از میزان پیش­بینی شده به هوشمندسازی مجهز شده بودند. این طرح نشان داد که هوشمندسازی می­تواند در نگرش و بینش دانش­آموزان و کارکنان آموزش تأثیر مثبتی بگذارد. در حقیقت این خود نوعی فلسفه­ آموزشی است.

عنوان اقدام پژوهي:

چگونه می­توانم مفاهیم ریاضی را بهتر منتقل کنم؟

رده موضوعی: روش تدریس ریاضی

 نام و نام خانوادگی مجري:   زینب گودرزی

سمت مجري: آموزگار

دوره تحصیلی: ابتدایی

محل اجرا: ماهشهر

سال:92-91

هدف: شناسایی راه‌های علاقه­مند ساختن دانش­آموزانم به درس ریاضی در پایه اول و حل برخی مسایل و مشکلات آنان در این درس.

پرسش اصلي:

1-    چگونه می­توانم دانش­آموزان را به درس ریاضی علاقه­مند کنم؟

2-    چگونه می­توانم مشکلات آنان را در این درس رفع یا کاهش دهم؟

توصیف وضعیت موجود: من معلم کلاس اول ابتدایی هستم. در آموزش درس ریاضی در کلاس­هایم اغلب با مشکلاتی مواجه می­شوم ولی آن‌ها را در طول سال تا حدودی حل می­کنم. امسال کتاب پایه­ی اول، بخصوص کتاب ریاضی، تغییراتی کرده. با توجه به این تغییر، حین کار با دانش­آموزان متوجه مشکلاتی شدم که در یادگیری مفاهیم مختلف این درس اتفاق می­افتاد. بر آن شدم تا برای حل این مشکلات مطالعه­ای انجام دهم تا شاید بتوانم آن‌ها را رفع کرده یا کاهش دهم.

گردآوری اطلاعات: برای گردآوری اطلاعات از این روش­ها و ابزارها، استفاده کردم:

چون کتاب ریاضی جدید بود، در ادبیات تحقیق و اینترنت چیزی در مورد آن پیدا نکردم؛ اما در مجلات رشد، اطلاعات خوبی وجود داشت که از آن‌ها بهره جستم. به سراغ همکاران دیگر و مدیر مدرسه رفتم و موضوع را با آنان در میان گذاشتم. چندین بار که با مدرسان این کتاب جلسه داشتم، نظرات آنان را جویا شدم. رفتارها و اشکالات دانش­آموزان را در سر کلاس مورد توجه قرار دادم. آنچه از این بررسی­ها استنباط کردم این­ها بودند؛ ناتوانی در ادراک فضایی، مشکل در تشخیص شکل­های هندسی، ناتوانی در تشخیص اندازه، مشکل شمردن، ناتوانی در خواندن و حل مسئله، اشکال در اندازه­گیری، نامتناسب بودن ساعات اختصاص داده شده به این درس با حجم کتاب و مسایل دیگری که در اصل گزارش آمده است.

 

تجزیه و تحلیل داده­ها: با درنظر گرفتن اطلاعات به دست آمده و تجزیه و تحلیل و طبقه­بندی آن‌ها، عوامل به وجود آورنده­ی مشکل در کلاسم را فهرست کردم. هجده مورد در این­باره یادداشت شد. سپس آن‌ها را در نمودار الگوی استخوان ماهی قرار دادم. در کل چند مقوله اصلی و زیر مجموعه آن‌ها در این نمودار ثبت شد. از این نمونه بودند: مقوله­های اصلی: خانواده، مدرسه، کتاب، دانش­آموز و زیرمجموعه­های هر یک از این­ها برای نمونه در زیرمجموعه­ی مقوله کتاب، عواملی چون؛ مسئله تسلسل مطالب، سطح مشکل مطالب، تناسب حجم و ساعت اختصاص داده شده، قرار گرفت.

راه­حل­های موقتی جدید و اجرای آن‌ها: با توجه به نمودار ترسیم شده و مشکلات و عوامل مطرح شده در آن، راه­حل­های پیشنهادی فهرست شدند. تلاش کردم هر کدام از آن‌ها را در زمان و شرایط مناسب به اجرا بگذارم. از جمله راه‌های پیشنهادی و اجرا شده‌این­ها بودند:

تشکیل جلسات آموزش خانواده در مورد چگونگی حل مشکلات ریاضی بچه­ها، تشکیل کلاس‌های فوق برنامه با اجازه و موافقت والدین، تهیه تمرینات بیش­تر برای تکرار و استمرار یادگیری، فعالیت‌های گروهی برای حل تکالیف(این امر سبب می­شد کمبود زمان تا حدودی حل شود)/ تلفیق درس ریاضی با هنر (برای نمونه تلفیق نقاشی با ریاضی. سعی کردم زنگ­های هنر و ریاضی را تلفیق کنم). یادداشت­برداری از رفتار یک یک کودکان و برخورد و رفتار با آنان بر اساس مسایل و مشکلات ویژه آنان با آموزش مفهوم جمع به کمک تاس (این تاس را خودمان با استفاده از یک جعبه درست کردیم.) آموزش جمع و تفریق روی ماسه و عدس، آدم فضایی در کلاس، آموزش جمع و تفریق با ماکارونی، آموزش مفهوم محور و الگوی عددی تکرارشونده، موزائیک در خدمت الگویابی (نوعی بازی ریاضی است) کاغذ شطرنجی، ماهی­گیری در کلاس و ... پس از اجرای هر یک از گام­های پیشنهادی و راه­حل­ها، از کارم ارزیابی کردم. (ارزیابی فرآیندی).

 

ارزیابی از اقدام­های جدید: گرچه نخستین کسی که شاهد موفق بودن این مطالعه و طرح بود، خود من بودم؛ اما به منظور اطمینان بیش­تر از کارهای انجام شده از دیگران نیز نظرخواهی کردم. مثل همکاران، خود دانش­آموزان، والدین، کارشناس آموزش ابتدایی. پاسخ همه­ی این­ها نشان از موفقیت طرح داشت. افزون بر این­ها از روش­ها و ابزارهای دیگر برای ارزیابی بهره جستم؛ مانند: مقایسه فرم ارزیابی از گروه صاحب­نظر قبل و پس از پژوهش و ...

نتیجه­گیری و پیشنهادها: این پژوهش به منظور رفع مشکلات ریاضی دانش­آموزانم در پایه­ی اول ابتدایی و علاقه­مند ساختن آنان به این درس انجام گرفت. پس از مشاهده رفتار و یادداشت مشکلات آنان، برای اطلاع بیش­تر از علل به­وجود آمدن مشکل و راه‌های رفع آن، به روش­های گوناگون مصاحبه و پرسش­نامه و مطالعه اسناد و مدارک به گردآوری اطلاعات پرداختم. پس از تجزیه و تحلیل اطلاعات عوامل اصلی و فرعی به­وجودآورنده مشکل یا مؤثر در آن، در نموداری ترسیم شد برای رفع مشکلات پیش آمده و بر اساس تجزیه و تحلیل صورت گرفته راه­حل­های احتمالی فهرست شدند. حدود 18 راه­حل یا اقدام درنظر گرفته شد. این اقدام­ها به اجرا گذاشته شده و پس از هر اجرا ارزیابی شدند. پس از ارزیابی نهانی از راه‌های گوناگون این نتیجه حاصل شد که روش­ها و اقدام­های به کار گرفته شده موفق بوده است. به این معنی که انگیزه بچه­ها در کلاس بیش­تر شد، اضطراب و نگرانی­ها در این درس کاهش یافت، دانش­آموزان کم­رو و منزوی هم به تکاپو افتادند و تلاش بیش­تری از خود نشان دادند. تمرکز دانش­آموزان در انجام تمرینات بیش­تر شد. مفاهیم مطرح شده در ریاضی را به­درستی آموختند.

از این پژوهش این نتیجه حاصل شد چنانچه عوامل مؤثر در ایجاد مشکل را کاهش دهیم و با خانواده رابطه مستمر داشته باشیم و از روش­های نو و مورد علاقه دانش­آموزان در تدریس ریاضی استفاده کنیم. به­ویژه اگر به منظور حل مشکلات درس ریاضی به مطالعه و پژوهش بپردازیم بسیاری از مشکلات تا حد زیادی حل می­شود.

 

عنوان اقدام پژوهي:

 چگونه توانستم مسئله‌ی بی‌قراری نگین دانش‌آموز اول ابتدایی را کاهش دهم.؟

رده موضوعی: اختلال رفتاری

نام و نام خانوادگی مجري:   سحر احمدی

 سمت مجري: آموزگار

دوره تحصیلی: ابتدایی

مدرک تحصیلی مجري: دانشجوی کارشناسی

تاریخ: 91-90

هدف: شناسایی علل بی‌قراری کودک مورد مطالعه و راه‌کارهای کاهش یا رفع آن

پرسش اصلي: چرا کودک مورد مطالعه در کلاس درس و خانه بی‌قرار است ؟ برای کاهش این رفتارها چه اقدام‌هایی می‌توان انجام داد ؟

وضعیت موجود. کودک مورد مطالعه که در مدرسه دولتی (اختلالات نافذ رشد)تحصیل می‌کند به بی‌قراری دچار است. در سر کلاس پرجنب. سرش را به دیوار می‌کوبد. در زنگ تفریح خودش را به زمین می‌اندازد و چند مفر او را از زمین بلند می‌کنیم. در کلاس گاهی جیغ می‌کشد. برای کاهش احتمالی این رفتارهای وی تصمیم گرفتم که وی را مورد مطالعه قرار دهم. برای اینکه تصویر روشنی از وضع موجود داشته باشم نیاز بود اطلاعات لازم را در این مورد جمع‌آوری کرده و آن‌ها را طبقه‌بندی کنم که جهت کسب اطلاعات بیشتر و دقیق‌تر از منابع زیر استفاده کردم.

1) مشاهده رفتار دانش‌آموز توسط معلم.

2) اظهارنظر اولیاء در مورد رفتار نگین در منزل.

3) تکمیل پرسشنامه توسط مادر.

4) اظهارنظر معاون آموزشگاه در مورد رفتار نگین در ساعات تفریح.

5) اظهارنظر معلم سال قبل.

6) استفاده از نظرات و گزارش‌های مشاور مدرسه

7) مطالعه کتب، مجلات و ماهنامه‌های استثنایی و مقاله‌های مربوط به این مسئله.

تجزیه‌وتحلیل داده‌ها: پس از مطالعه‌ی یادداشت‌ها و مصاحبه‌ها و بررسی پرسشنامه‌ها متوجه شدم که عوامل زیر در بی‌قراری دانش‌آموز، تأثیر داشته است: دل‌تنگی/خستـگی/ بیش فعالـی/عدم /علاقه به درس /مصرف خودسرانه دارو/ عدم آگاهی اولیاء و مربی/خوردن غذاهای نامناسب توسط کودک.

 راه‌های موقتی جدید و اجرای آن‌ها: همان طور که گفتم با انتخاب راه حل برای بهبود مشکل نگین در ابتدا همراه مشاور مدرسه، معاون و مادرش جلسه‌ای را ترتیب دادیم. مادر نگین از اینکه می‌دید برای مشکل فرزندش اقدام کرده‌ایم اظهار خوشحالی می‌کرد. در آن جلسه توضیحاتی درباره نگین داده شد و به مادرش گفتیم که نیازمند همکاری شما هستیم؛ و راه‌حل‌های زیر را به‌کار گرفتیم.

توجه به اینکه بی‌قراری کودک کی رخ می‌دهد و شناسایی علائم هشداردهنده آن / چنان­چه کودک خسته به نظر برسد انتظارات درسی و فعالیت‌های بخشی از روز کودک را تغییر یا کاهش دهیم/ در صورت امکان برای پیشگیری از آسیب در کلاس تغییرات فیزیکی ایجاد کنیم. رژیم غذایی نگین: تمام شیرینی‌جات، خوراکی و شکلات حذف شد و به‌جای آن نان سنگک، افزایش مصرف آب، استفاده از مواد غذایی حاوی امگا 3، روغن‌زیتون، گردو، استفاده از میوه و سبزی تازه و استفاده بیشتر از پروتئین‌ها جایگزین شد. جلب‌توجه کودک به فعالیت‌هایی که برایش جالب است/ هنر درمانی/ آموزش همسالان. با استفاده از این روش من درس فارسی و ریاضی را با رنگ‌ها به نگین آموزش دادم.

ارزیابی اقدام‌ها: اگرچه رفتار اولیاء و همکاران و عملکرد دانش‌آموز، نشان از کاهش بی‌قراری بود ولی برای اینکه مشخص شود ،آیا روش‌های بکار برده شده موثر بوده است یا نه، تصمیم گرفتم تا به گردآوری اطلاعات بپردازم.

1 ) مصاحبه با اولیاء در مورد رفتار نگین در منزل:

 ایشان مطرح کردند که بی‌قراری نگین در منزل کاهش‌یافته و از لحاظ آموزشی پیشرفت کرده است ؛ و نیز راهکارهای داده‌شده مانند رژیم غذایی و هنر درمانی (استفاده از مداد رنگی ) مرتباً" در خانه اجرا می‌شود.

2 ) تکمیل پرسشنامه توسط مادر. (پیوست شماره اصل گزارش 19)

3 ) مشاهده‌ی رفتارهای دانش‌آموز در کلاس توسط معلم و تکمیل پرسشنامه‌ی مربوطه بعد از اجرای برنامه. (پیوست شماره 20 اصل گزارش ).

4 ) اظهارنظر همکاران که آن‌ها نیز اجرای این پژوهش را موثر ارزیابی کرده و تغییر وضعیت نامطلوب را تأیید می‌کردند.

5 ) اظهارنظر مشاور مدرسه از طریق بازدید از کلاس و بررسی رفتارهای دانش‌آموز در ساعات تفریح.

6 ) اظهارنظر معاون مدرسه در مورد کاهش بی‌قراری نگین در ساعات تفریح.

7 ) پیشرفت آموزشی نگین (پیوست شماره 21 اصل گزارش).

نتیجه‌گیری: هدف از این طرح کاهش بی‌قراری‌ها و حرکات غیرعادی کودک بود. بامطالعه ادبیات تحقیق و بهره‌گیری ازنظرت مشاور و همکاران و اولیای کودک توانستیم راه‌هایی برای این کار پیشنهاد کرده و به اجرا بگذاریم. نتیجه این شد که: اولیاء دانش‌آموز که قبل از اجرای طرح واقعاً نگران وضعیت فرزند خود از لحاظ رفتاری، آموزشی و عاطفی بودند، بعد از اجرای طرح از کاهش بی‌قراری فرزندشان و پیشرفت آموزشی وی احساس رضایت و خشنودی داشتند. تمرکز و عملکرد دانش‌آموز افزایش یافت. ایجاد آرامش در محیط کلاس. با کاهش بی‌قراری نگین، عملکرد سایر دانش‌آموزان کلاس هم افزایش یافت. ایجاد حس مسئولیت‌پذیری در دانش‌آموزان دیگر. این‌جانب نیز به طور کلی از تغییرات کمی و کیفی کار راضی بودم و دیدن چهره خشنود و شادمان اولیاء و رضایت کادر مدرسه، امید و تلاش بیشتر را در وجودم می‌پروراند.   

عنوان اقدام پژوهي:

چگونه توانستم همکارانم را در دبیرستان امام خمینی (ره) به استفاده از روش‌های تدریس مبتنی بر ICT[1] ترغیب نموده، فضای یاددهی – یادگیری را با استفاده از کارگاه IT جذاب تر نمایم؟

رده موضوعي: آموزش Ict

 مجري: نصرت‌الله قاسمی

مدرك تحصيلي مجري: کارشناس ارشد رشته تاریخ ایران باستان

سمت مجري: دبیر دبیرستان

دوره تحصيلي: دبيرستان

محل اجرا: دهلران

تاريخ اجرا:91-90

هدف: راه‌های آموزش Ict به دانش‌آموزان و معلمان

پرسش ها: چگونه ميتوان معلمان و دانش‌آموزان را به استفاده از Ict در موزش علاقه‌مند ساخت؟

وضعيت موجود: در مدرسه‌ای كه تدريس می‌کنم مشكل عمده‌ای كه داشتم اين بود كه روش‌هاي تدريس سنتي به­خصوص در دروس انسانی بيشتر از هر روش ديگري مورد قبول بود و از طرفی امکانات مورد نیاز یا در دسترس نبودند و یا به‌صورت پراکنده، عملاً غیرقابل استفاده می‌نمودند. شیوه‌ی غالب تدریس همکاران، شیوه‌ی سخنرانی و گاهی جستجوی گروهی و نیز بندرت یادگیری تسلط یاب (masstery learning ) بود. ساختار کلاس‌ها اغلب معلم محور و مبتنی بر توانایی‌ها و ویژگی های شخصی آنان بود و کمتر مجالی برای سهیم کردن دانش‌آموز باقی می‌گذارد. به‌عبارت‌دیگر فرآیند یاددهی یادگیری تعاملی نبوده و دانش‌آموزان نقش اساسی در مباحث علمی نداشتند.

تعدادی وسایل آموزشی به‌صورت پراکنده و غیرفعال در مدرسه موجود بود که می‌بایست تا از رده خارج نشده‌اند بکار گرفته‌شده و از آن‌ها در مسیر یاددهی استفاده ی بهینه نمود. برخی همکاران با نحوه‌ی استفاده از رایانه آشنایی داشتند اما از این مهارت آن‌ها بهره‌برداری نمی‌شد و این نوعی سوخت مهارت و توانایی بالقوه به حساب می‌آمد. همكارانم رغبتي به استفاده از it در تدریس نشان نمی‌دادند.

گردآوري اطلاعات: براي درك مشكلات و تشخيص مسئله شیوه‌ی مصاحبه و گفتگوی رودررو اولین راه تشخیص برای درک بهتر این مسئله بود. پس از آن مطابق فرم ضمیمه شماره (1) پرسش‌نامه مخصوص همکاران در7 بند بسته پاسخ و 2 بندباز پاسخ تدوین و توزیع شد. در ادامه به کارگاه IT مدرسه‌رفته و امکانات و شرایط آن را بررسی نمودم. در چند نوبت گفتگو که با مدیر مدرسه و معاونین ایشان داشتم آنان را مشتاق ایجاد تحول یافتم. برای حصول اطمینان از نتایج حاصله، به‌کار تحقیقی و کتابخانه‌ای نیاز بود. آن را هم انجام دادم.

تجزیه‌وتحلیل اطلاعات: به طور خلاصه می‌توان علل و عوامل ایجاد مسئله (عدم رغبت همکاران به استفاده از کلاس IT و نیز روش تدریس فعال مبتنی بر ICT و جذاب نبودن فضای یاددهی یادگیری ) را به‌قرار زیر دسته‌بندی نمود: نبود و یا کمبود امکانات. نداشتن زمان کافی برای اتمام پروژه‌ی درسی. هر چند 90 درصد دبیران در منزل دارای رایانه بودند؛ اما این فقط پوسته‌ی بیرونی قضیه است. واقعیت چیز دیگری است. هنگامی که معلومات در عمل بکار گرفته نشود باگذشت زمان دچار فراموشی می‌شود. از طرفی علوم و مهارت های رایانه‌ای بروز است و به طور مستمر تغییر کرده و پیشرفت می‌نماید چه در حوزه‌ی سخت‌افزاری و چه نرم‌افزاری به‌طوری که بسیاری از امکانات رایانه‌ای چند سال پیش عملاً امروزه از هیز انتفاع خارج‌شده‌اند. عدم داشتن اعتمادبه‌نفس کافی نزد دبیران برای استفاده از فناوری های نوین است.. آموزش‌های دوران دانشگاهی و یا تربیت‌معلم و نیز آموزش‌های ضمن خدمت با نیازهای تدریس امروزه همخوانی نداشته و فاقد حلقه اتصال و کارایی است.........

راه‌های موقتي جديد و اجراي آن‌ها: به‌تدریج توانستم ابزارهای جدیدی بیابم. از جمله نقشه‌های سیاسی دیجیتال (POLOTICAL MAP PDF ) و نیز نقشه‌های ماهواره‌ای (GOOGLE EARTH ) که بسیار در انتقال مفاهیم به فراگیران موثر بود. تبدیل مطالب درسی به‌صورت power point و استفاده از خدمات پخش اسلاید را به‌صورت کامل فراگرفتم به‌طوری که می‌توانستم دروس خود را به‌صورت نوین ارائه نمایم. گام هاي عملي كه برداشتم به اين شر ح بود:1- فراهم ساختن امكانات مالي و مادی.2-تهيه سخت‌افزارهای لازم.3- تعامل با همکاران و به میدان آوردن آن‌ها.4- اماده‌سازی دانش‌آموزان همراه همکاران كه اين كار راحت تری بود.5- طرح درسی مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات تهیه و تدوین نمودم و نسخه‌هایی از آن را بین همكاران توزیع نمودم.

ارزيابي اقدام‌ها: برای کارکنان مدرسه و نیز دانش‌آموزان پس از گذشت چهار ماه از اجرای طرح مشاهده‌ی تغییرات کاملاً ملموس و حس شدنی بود. تعداد کارگاه‌های IT از یک مورد ناقص اینک به سه مورد با کاربری های مختلف تغییر یافته بود. یک کارگاه مجهز به 25 دستگاه رایانه که به‌صورت شبکه به هم متصل و در اختیار آموزش بودند. یک اتاق IT مخصوص دروس علوم انسانی و دروسی که نیاز به آزمایشگاه نداشتند باقابلیت پخش تصویر و صدا توسط دیتا پروژکتور بر روی صفحه‌ی نمایش و متصل به اینترنت. هدف تمام این اقدامات در واقع تعمیق و افزایش سرعت یادگیری و جذابیت کلاس درس برای دانش‌آموزان و بالا بردن میزان مشارکت آنان در فرآیند آموزش بوده است. خوشبختانه در این حوزه هم شاهد پیشرفت‌های محسوسی بودم. جدول و نمودارهاي پیوست گزارش تأییدکننده اين ادعا ست.

نتیجه‌گیری و پيشنهادها: در اين طرح هم دانش‌آموزان و هم همكاران با فناوري جديد آشنا شده و در عمل از آن بهره جستند. چند پيشنهاد: به‌کارگیری توانايي هاي شبكه جهاني اينترنت در فرايند ياددهي –  يادگيري و آموزش هاي از راه دور مبتني بر شبكه. گنجاندن واحدهاي آموزشي و درسي لازم براي تمرين مهارت هاي كار با رايانه و بهره‌گیری از فناوري اطلاعات و ارتباطات در موضوعات گوناگون درسي هم برای دانشجویان مراکز دانشگاهی و تربیت‌معلم و نیز دانش‌آموزان. فراهم آوردن رايانه، امكانات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری و امكان اتصال آن‌ها به شبكه جهاني اينترنت یا شبکه ملی اینترانت در همه كلاس هاي درس و همه مدارس به گونه‌ای كه همه دانش‌آموزان به سادگي امكان دسترسي به آن را داشته باشند؛

برپا كردن مركز ملّي اطلاعات آموزشي؛ محتواي دروس تخصصي رشته‌های دبيري و تربیت‌معلم مورد بازبيني و تجدیدنظر قرار گيرد. محتواي منابع علمي در دروس تخصصي مثل روش‌ها و فنون تدريس بر مبناي  ICT تدوين گردد. -  محتواي كتاب هاي درسي بازنگري و اصلاح شود تا معلمان به استفاده ازICT، با مشكلات كم تري مواجه شوند و به‌تدریج نسبت به اين روش نگرش مثبت پيدا كنند. بخشی از والدين و دانش‌آموزان در مورد اهميت به‌کارگیری اينترنت واقف نيستند. ازاین‌رو پيشنهاد می‌شود كه معلمان و مديران مدارس در مورد توجيه والدين و دانش‌آموزان تلاش كنند، تا نتيجه بهينه از اجراي اين روش­ها به دست آید.

 


عنوان اقدام پژوهي:

 چگونه توانستم مشكل نارساخواني عارفه را رفع كنم ؟.

رده موضوعي: اختلال در خواندن

 مجري: توران كارگران

مدرك تحصيلي مجري: ليسانس ابتدايي

سمت مجري: آموزگار پايه دوم

دوره تحصيلي: ابتدايي

محل اجرا: قوچان

تاريخ اجرا: 91-90

هدف: درمان اختلالات يادگيري خواندن عارفه دانش‌آموز كلاس دوم ابتدايي

پرسش‌های اصلي: از چه راه‌هایی می‌توانم مشکلات خواندن عارفه را بهبود بخشم ؟

وضعيت موجود: عارفه در ميز دوم می‌نشیند و به خوبي به معلم و تخته‌سیاه مسلط است از نظر جثه خوب است و با دست راست می‌نویسد. او به مدرسه و معلم و دوستانش خيلي علاقه نشان می‌دهد و به ندرت آن هم در مواقع بيماري ،غيبت می‌کند،او در درس رياضي توانايي لازم را دارد و تمرین‌ها و تكاليف را به خوبي انجام می‌دهد. در درس خواندن فارسي (بخوانيم)بسيار ضعيف است. در دروس شفاهي كه نيازمند مطالعه است عملكرد ضعيفي دارد و در بيشتر مواقع از عهده‌ی پاسخ به سئوالات برنمی‌آید. در تكاليف نوشتاري كه به‌صورت رو نويسي انجام می‌شود كارهايش خوب است. اما در تكاليف نوشتاري كه دانش‌آموز بايد خودش در مورد چيزي توضيح بنويسد(مثل گزارش فعاليت هاي درس علوم )، غلط‌های املايي زيادي به چشم می‌خورد. در درس املا هم پس از تصحيح هر برگه،شاهد تعداد كثيري از غلط هاي املايي بودم كه به دليل ناتواني در خواندن كلمات و عدم آشنايي كافي با الفباي فارسي بود.

گردآوري اطلاعات: به منظور پیدا کردن راه حل برای حل این مشکل مراحل زیر را طی کردم. مصاحبه با مدير و همکاران مصاحبه با مدير و همکاران مصاحبه با مدير و همکاران. مصاحبه با مادر دانش‌آموز. مصاحبه با دانش‌آموز. -بررسي اسناد و مدارك و دفاتر: -بررسي اسناد و مدارك و دفاتر. - مقايسه متن خوانده‌شده با متن كتاب. - بررسي تكاليف شب و املاي منزل بررسي پوشه‌ی ارزشيابي توصيفي. - بررسي پرونده‌ی تحصيلي سال گذشته‌ی دانش‌آموز. - بررسي نظریه‌ی برگه‌ی سنجش جهت بررسي نمره‌ی هوش و سلامت دانش‌آموز. اجراي آزمون هوش ريون كودكان. تكميل پرسشنامه ي شرح‌حال باليني دانش‌آموز توسط مادر. مشاهده‌ی رفتار دانش‌آموز. مطالعه کتب و تحقیقات گذشته در مورد اختلال خواندن.

تجزیه‌وتحلیل اطلاعات: براي تجزیه‌وتحلیل داده‌ها ازدوالگوي شش پرسش و ترسیم مفاهيم استفاده كردم. از مجموع شواهد جمع‌آوری شده اطلاعات زیر به دست آمد:

با اجراي تست ريون و بررسي پرونده سنجش سلامت دانش‌آموز و عملکرد خوب او در دروس رياضي و فعاليت هاي عملي متوجه شدم كه عارفه داراي هوش طبيعي بوده و از نظر شنوايي و بينايي و گويايي مشكلي ندارد.

 با بررسي فعاليت هاي كلاسي و خواندن كتاب فارسي و متن کتاب‌های ديگر توسط دانش‌آموز و مشاهده‌ی رفتار او در ساعات درسي مختلف و ملاحظه‌ی پرونده‌ی تحصيلي سال گذشته‌ی دانش‌آموز، عملكرد عارفه در درس رياضي فعاليت هاي عملي خوب است ؛در هنگام خواندن يك متن و نوشتن املا و متن‌هایی مثل: گزارش يك فعاليت، نوشتن داستان ،كامل كردن متن‌های ناتمام و...كلمات را به شكل حرف حرف هجي می‌کند تا آن‌ها را بخواند و بنويسد اما باز هم اشتباه مي‌كند و غلط هاي زيادي دارد.

راه‌های موقتي جديد و اجراي آن‌ها: با همفكري همكاران راه حل هاي زير پيشنهاد گرديد.

1-تمرين و تکرار حروف به طور مداوم در كلاس

2-ساخت كلمات و جملات با استفاده از کارت‌های حروف و خواندن كلمات جديد توسط دانش‌آموز

3-توجه والدين به ضعف خواندن دانش‌آموز و تمرين و تکرار جدول حروف در منزل ،خواندن متن هاي كتاب فارسي براي مادر.

4-شناسايي موارد ضعف دانش‌آموز و سپس انجام اقدامات ترميمي مناسب با استفاده از الگوهاي كاربردي مناسب و تقويت حواس گوناگون دانش‌آموز و استفاده از آن‌ها در جهت رفع اختلال موجود.

5-توجه به نظريه گارنر[2]در مورد هوش‌هاي چندگانه و استفاده از هوش زباني-كلامي و پرورش آن با استفاده از فعالیت‌های مورد علاقه‌ی دانش‌آموز مثل علاقه به‌کار با رايانه، در جهت رفع اختلال. از نمونه اقدام‌ها اين‌ها بودند تقويت حافظه ديداري ،تميز ديداري و توالی ديداري. تقويت نقاط ضعف شنيداري(ترميم و تقويت حافظه و توالی شنيداري). با توجه به جدول اشتباهات خواندن دانش‌آموز اولويت بعدي مربوط به غلط‌های آموزشي دانش‌آموز بود يعني حدود 30 مورد، به دليل آنكه دانش‌آموز از آموزش كافي برخوردار نبوده است، مرتكب اشتباه شده است. تقويت دقت.: تقويت سرعت خواندن.

ارزيابي اقدام‌ها: در روز جشن پایانی ارزشیابی توصیفی که در تاريخ 9/3/1391 در مدرسه اجرا گردید ،مدير، همكاران،معلم پايه اول عارفه،سرگروه آموزشي پايه اول شهرستان(خانم فعال)و اولیای دانش‌آموزان کلاسم جهت دريافت گزارش پيشرفت تحصيلي فرزندانشان حضور یافتند و شاهد اجراي برنامه‌ها توسط دانش‌آموزان بودند. عارفه هم مثل ساير بچه‌ها سر جايش نشسته بود و مشغول تماشاي برنامه‌ها و تشويق دوستانش بود. در اين جشن هر دانش‌آموز به دلخواه خود مطلبي را آماده و اجرا می‌کند.

 باآنکه عارفه قبل از اجراي راه حل به خواندن مطلب به‌خصوص در مقابل ديگران علاقه‌ای نشان نمی‌داد و حتي به دليل ناتواني در خواندن، از انجام اين کار ترس داشت و نمی‌توانست حتي يك خط را كامل و بدون غلط بخواند اما در روز جشن عارفه هم متني را دریک صفحه در سپاس از معلم آماده كرده بود. وقتي نوبت به اجراي عارفه رسید او خيلي آرام و بدون احساس ناراحتي و نگراني متن خود را بااحساس و آهنگ مناسب خواند و در پايان آن را به تمام معلمين تقديم کرد که از طرف دانش‌آموزان و همكاران و حاضران در مراسم مورد تشويق قرار گرفت. پس از قرائت عارفه مدير مدرسه، همكارانم، معلم پايه اول و مادر دانش‌آموز از خواندن متن و اجرای مناسب او ابراز رضايت نمودند و رفع اختلال خواندن دانش‌آموز را مورد تأیید قراردادند. مقایسه‌ی گزارش پيشرفت تحصيلي ماه‌های فروردين و ارديبهشت با ماه‌های قبل هم بيانگر تغيير وضعيت خواندن عارفه و پیشرفت او در درس بخوانيم و بنویسیم و دروس ديگر بود.

نتیجه‌گیری و پيشنهادها: با توجه به محاسن اجراي اين طرح در كلاس، موارد زير پيشنهاد می‌گردد:

1-برگزاری کلاس‌های آموزش خانواده در مورد آشنايي اوليا با مشكلات يادگيري دانش‌آموزان.

2-برگزاري کارگاه‌ها يا كلاس هاي آموزش ضمن خدمت جهت آشنايي همكاران به‌خصوص معلمين پایه‌های اول و دوم ابتدايي با اختلالات يادگيري دانش‌آموزان و راه‌های رفع آن.

3-استفاده از روش‌هاي مورد استفاده در پژوهش جهت آموزش ساير دروس و شاداب نمودن ساعات درسي.

4-استفاده از روش‌هاي آموزشي جديد مبتني بر اصول علمي در فرآيند ياددهي- يادگيري به‌جای استفاده از شیوه‌های كم اثر سنتي.

5-تجهيز مدارس به امكانات مورد نياز معلم جهت كار با دانش‌آموزاني كه دچار اختلالات يادگيري هستند.

 

عنوان اقدام پژوهي:

 روخواني و روان‌خوانی ادبیات فارسي دردانش‌آموزان اوّل دبيرستان

 

رده موضوعي: روخواني/ روان‌خوانی

 مجري: محمد كريمي

مدرك تحصيلي مجري: كارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسي

سمت مجري: دبير

دوره تحصيلي: دبيرستان

محل كرمانشاه ناحيه 3

تاريخ اجرا:90-91

هدف: اولین هدف من در انجام این کار رسیدن به سطح مطلوب کلاس برای درست‌خوانی بود..

پرسش‌های اصلي: چرا دانش‌آموزان من نمی‌توانند درست و روان بخوانند. ؟ براي بهبودی روخواني و روان‌خوانی آنان چه اقدام‌هایی می‌توانم انجام دهم؟

وضعيت موجود: وضع رو خوانی وحشـتناک بود. هرچه می‌گفتم، فایده‌ای نداشت. دل به‌کار نمی‌دادند. هیچ علاقه‌ای از خودشان نشان نمی‌دادند. در واقع هیچ انگیزه‌ای نداشتند. اکثریت دانش‌آموزان این کلاس در رو خوانی مشکل جدی داشتند. هر وقت می‌گفتم: از روی درس بخوانید عزا می‌گرفتند. خیلی‌ها نمی‌توانستند. گروهی از آن‌ها با تقلب و کمک گرفتن از بچه‌های ديگر، چند سطری به‌سختی می‌خواندند. خواندن که نبود جان کندن بود. مشكل ضعف رو خوانی و روان‌خوانی اين كلاس بسیار رنجم می‌داد. می‌دانستم، تغییر اوضاع این کلاس سخت خواهد بود. امّا تصميم گرفتم كه تمام تلاشم را براي حل اين مشكل به‌کار بگيرم. محرك اصلي من در اين كار علاقه‌ی شخصي به زبان و ادبیات فارسی و تخصصم در این رشته بود. محرک دیگر بنده وجدان کاری بود. ضمناً تعهد شغلي و كاري، احساس مسئولیت در قبال دانش‌آموزان و جامعه، مرا به تلاش بيشتر وامی‌داشت.

گردآوري اطلاعات: برای گردآوری اطّلاعات، از روش‌های متفاوتی استفاده کردم.. ابتدا با خود دانش‌آموزان صحبت كردم و دلیل ضعف و بي علاقگی آن‌ها را به رو خوانی و روان‌خوانی پرسیدم. سپس نظرات برخي از والدین دانش‌آموزان را جویا شدم. دغدغه‌ها، نظرات و پيشنهادات آن‌ها را یادداشت كردم. سپس نظرات و پیشنهادها همکاران گرامي خود را در همان مدرسه خواستار شدم. در ادامه برای گردآوری اطلّاعات بیشتر در جلسه‌ی انجمن اوليا و مربيان مدرسه از اوليا دانش‌آموزان در مورد رو خوانی و روان‌خوانی نظرخواهی كردم.

تجزیه‌وتحلیل اطلاعات: پس از بررسی و مطالعه‌ی يادداشت‌ها، اطلاعات به دست آمده از این فرآیند را مورد تجزیه‌وتحلیل قراردادم. اشکالات عمده و نکات اصلی ضعف بچه‌ها تقریباً مشخص شده بود. علل ضعف دانش‌آموزان عبارت بودند از:

ترس از خواندن. /ضعف در تلفّظ حروف و کلمات./ایجاد ایستگاه در خواندن.

ضعف در شناخت قواعد نگارشی (سجاوندی ) و کاربرد آن‌ها در روان‌خوانی.

تکرار کردن یک کلمه آن هم چند بار./ توقف های بی‌مورد در هنگام خواندن.

نفس‌گیری های اشتباه برای خواندن جملات بلند./ باعجله خواندن و مضطرب شدن.

عدم ایجاد ارتباط مناسب بین کلمات هنگام خواندن./ نداشتن مطالعه در مواردی مانند: قصه، داستان، مجلّه، روزنامه /. داشتن لهجه‌ي محلی در خواندن فارسي معيار.

 دسته‌ای دیگر از مشکلات وجود داشت که باعث وبانی آن، دانش‌آموزان نبودند، بلکه دانش‌آموزان قربانی آن شده بودند. وجود این مشکلات باعث می‌شد که دانش‌آموزان در کلاس فعّال نباشند.. در ذيل به برخی از علل فعّال نبودن دانش‌آموزان، اشاره می‌کنم:

همگاني بودن تكاليف، بدون در نظر گرفتن توانايي هاي دانش‌آموزان. يكنواخت بودن تكاليف. (نداشتن تنوع )./ یکسان نبودن توانايي هاي دانش‌آموزان.

یکسان نبودن سطح علمی خانواده‌ها. نداشتن برنامه‌ای مدوّن و هدفمند جهت آموزش رو خوانی و روان‌خوانی.

سلیقه‌ای بودن تدریس و ارزشیابی همکاران از این درس. کم ارزش جلوه دادن این درس 

. کم توجّهی و بی اطلاعی والدین به زبان‌آموزی فرزندانشان در دوران کودکی و پیش از دبستان./ کم توجّهی همکاران دوره‌ی ابتدایی به رو خوانی و روان‌خوانی.

راه‌های موقتي جديد و اجراي آن‌ها: در نهايت؛ نتیجه‌ی مطالعات خود و نظرات و پیشنهادها همکاران و اولیا گرامي را، با توجّه به ضعف دانش‌آموزان، در قالب راه‌حل‌هایی، جمع‌بندی کردم. كه عبارت‌اند از:

تمرين صامت خوانی در كلاس. روخوانی در گروه دانش‌آموزی.

تمرين رو خواني در كلاس و با صداي بلند (بلند خواني ). دکلمه‌ی برخی از اشعار کتاب.

اجرای بعضی از درس‌ها به‌صورت نمایش و نقّالی. ترغیب دانش‌آموزان به حفظ شعر و شعرخوانی.

خواندن شعر با سرود و آهنگ به‌صورت گروهی و انفرادی.

ترغیب دانش‌آموزان به خواندن کتاب، داستان، روزنامه‌ها و مجلات. آموزش آرایه‌های ادبی.

 آموزش تفاوت هاي گفتار از نوشتار. آموزش قواعد سجاوندی. آموزش جملات زباني و ادبي. رو خواني شعر هاي كتاب با آواز و به همراهي موسيقي.

 تبديل و اجراي برخي شعرها به‌صورت نقّالي و نمايش. آموزش مباحث زبر زنجيره‌اي (آهنگ، تكيه، درنگ ). دقيق خواني و خواندن تجسّمي. خواندن انتقادي. خواندن التذاذي.

 در این روش‌ها معلّم یک راهنما است و نقش هدایت‌کننده‌ای دارد و تمام‌کار به عهده‌ی دانش‌آموز است. دانش‌آموزان ضمن اجرا آرام، آرام به کلاس علاقه‌مند می‌شوند.

ارزيابي اقدام‌ها: در طی این مدّتی که راه‌حل‌ها را یکی پس از دیگری اجرا می‌کردیم، دانش‌آموزان همه فعّال تر شده بودند. انگیزه‌ی خوبی پیداکرده بودند. روخوانی و روان‌خوانی دانش‌آموزان به نحو چشم‌گیری تغییر کرده بودند. وضعیت نمرات از قبل خيلي بهتر شده بود... حتّي بعضي از آن‌ها قصّه مي نوشتند. جالب تر از همه اينكه ؛ متوجّه شدم، بچه‌ها موقع رو خوانی ، اضطراب ندارند و از آرامش خاطر برخوردارند. اين آرامش به درك و گيرايي و حضور ذهن بيشتر آن‌ها، كمك فراوان می‌کرد. بسياري از والدین به‌صورت حضوري، عدّه اي هم به‌صورت تماس تلفني، از تغيير وضعیت درسي فرزند خود، ابراز رضايت و خرسندي می‌کردند و اين براي بنده و اولياي مدرسه مايه‌ي مباهات بود. مقايسه نمرات دانش‌آموزان در پيش و پس از اجراي اين طرح نشان ديگري بود از تغيير در وضعيت روخواني و روان‌خوانی دانش‌آموزان.

نتیجه‌گیری و پيشنهادها:

1.      . کتابخانه‌ی مدارس را غني نمايند.

2.      . با روش‌هاي گوناگون، روحیه‌ی مطالعه و کتاب‌خوانی را در دانش‌آموزان تقويت كنند.

3.      برگزاري دوره‌های ضمن خدمت رو خواني و روان‌خوانی متون فارسي با حضور نويسندگان.

4.      . تشويق بچه‌ها در خواندن.

5.      . پرهيز از خشونت و اجبار يا تنبيه براي وادار كردن دانش‌آموزان به خواندن.

6.       تشويق دانش‌آموزان به كتاب هاي مطالعه‌ي مورد علاقه‌شان.

7.      عدم استفاده ابزاري از نمره.

8.       ایجاد موقعیت مناسب براي مطالعه.

 



 

[2] 1-Gardner

چهارشنبه ٢٦ مهر ١٣٩٦