صفحه اصلي نقشه سايتپست الكترونيك
جستجوی پیشرفته جستجو در وب
از معلم خود ياد بگير و در زندگي به آن عمل كن. امام علي (ع)
جمعه ٢٩ شهريور ١٣٩٨
موقعیت : صفحه اصلی > اخبار > اخبار جديد 
اخبار > " ارزشيابي پاياني تفكر و سواد رسانه‌اي پايه دهم مشترك كليه رشته و شاخه‌هاي دروه دوم"


  چاپ        ارسال به دوست

گزارش یافته های طرح پژوهشی :

" ارزشيابي پاياني تفكر و سواد رسانه‌اي پايه دهم مشترك كليه رشته و شاخه‌هاي دروه دوم"


ارزشيابي پاياني تفكر و سواد رسانه‌اي (اختياري) پايه دهم مشترك كليه رشته و شاخه‌هاي دروه دوم

نام و نام خانوادگي محقق: شهناز هاشمي

ناظر: دكتر محمد حسني

زمان اتمام : تيرماه 1396

سفارش دهنده : دفتر تاليف و برنامه‌ريزي درسي

1- مقدمه :

با شروع سال تحصيلي 95 براي اولين بار در سيستم آموزش رسمي سواد رسانه‌اي آموزش داده شد. اين كتاب براي دوره دوم متوسطه و پايه تحصيلي دهم و يازدهم كليه رشته‌ها تأليف شده است. البته اين درس به صورت انتخابي است و مدارس با توجه به شرايط و نياز مدرسه از بين سه درس سواد رسانه‌اي، هنر و كارآفريني يكي را انتخاب كرده و برگزار خواهند كرد.

كتاب تفكر و سواد رسانه‌اي براي كليه رشته‌هاست و در هفته 2 ساعت براي اين درس در نظر گرفته شده است و انتظارات عملكردي به طور نسبي در طول سال تحصيلي 56 ساعت پيش بيني شده است به عبارت ديگر در سال تحصيلي 28 جلسه آموزشي معادل 56 ساعت آموزش براي اين درس در نظر گرفته شده است.

اين درس به صورت جزيي از يك بسته آموزشي وارد فرايند اجرا شد و تنها از كتاب درسي تشكيل نشده است. علاوه بر تاليف آن، لوح فشرده (DVD) حدوداً حاوي 50 كليپ تهيه شده است كه معلمان در كلاس درس از ان مي‌توانند بهره مند شوند. علاوه بر اينها دفتر تاليف سازمان پژوهش و برنامه ريزي آموزشي كتاب راهنماي معلم را براي اينكه معلمان عزيز با روشهاي تدريس و رويكرد اين برنامه درسي آشنا شوند تهيه نيز نموده است و معلمان سراسر كشور مي توانند كتاب راهنماي معلم را از سايت سازمان پژوهش دريافت نمايند. روش تدريس اين كتاب معلم محور نبوده و دانش‌آموزان در كلاس درس و در فرايند يادگيري مشاركت فعال خواهند داشت. با توجه به پيشرفت روز افزون فناوري و تأثير پذيري رسانه‌ها از آن محتواي كتاب هر سال به روز رساني خواهد شد. البته آنچه اهميت دارد شايستگي‌هاي اساسي دانش‌آموزان است نه مفاهيمي كه هرروز دستخوش تغييرند.

مولفين كتاب اعلام كرده‌اند معلميني كه دررشته علوم ارتباطات اجتماعي، جامعه شناسي، علوم اجتماعي و فناوري ارتباطات و اطلاعات تحصيل كرده‌اند شايستگي تدريس اين درس دارند. طبق برنامه ريزي انجام شده در هفته سوم شهريور ماه 1395كلاس آموزش تربيت مدرس اين درس در تهران برگزار شد و حدود 100 معلم مجرب و آشنا به روشهاي نوين تدريس از سراسر ايران در اين كلاسها به مدت 32 ساعت شركت داشتند هدف اين كلاس آشنا كردن مدرسان به رويكرد، مدل آموزش و اهداف برنامه درسي سواد رسانه‌اي بود. مدرسان پس از آموزش، هر يك براي معلمان اين درس در استانهاي خود كلاسهاي آموزش خدمت را برگزار كردند.

2- بيان مسئله

هدف درس تفكر و سواد رسانه‌اي پرورش شايستگي‌هاي زير به دانش‌آموزان است.

مديريت بهره‌مندي از رسانه‌ها

توانايي نقد و بررسي هوشمندانه پيام در ارتباطات انساني و جمعي

توانايي توليد مؤثر پيام به وسيله رسانه‌هاي در دسترس دانش‌آموزان

منظور مديريت استفاده از رسانه‌ها توجه به رژيم رسانه‌ايست به زبان ساده، سواد رسانه‌ای مثل یك رژيم غذايي است كه هوشمندانه مراقب است كه چه موادی مناسب هستند و چه موادی مضر؛ چه چیزی را باید مصرف كرد و چه چیزی را نبايد استفاده كرد و یا این كه میزان مصرف هر ماده بر چه مبنایی باید استوار باشد.

يكي ديگر از اهداف درس سواد رسانه‌اي آموزش براي كسب توانايي بررسي و تحليل و همچنين نقد پيام‌هاي رسانه‌اي از ابعاد گوناگون است. به طور مثال دانش‌آموز با سواد رسانه‌اي ميتواند سبك زندگي القا شده در پيام را شناسايي كند يعني الگويي را كه رسانه‌ها بر افكار و اعمال و زندگي او اعمال مي كنند مي‌فهمد و تشخيص مي دهد. ازطرف ديگر سواد رسانه‌ای می‌تواند به دانش‌آموزان بیاموزد كه از حالت انفعالی و مصرفی خارج شده و به معادله متقابل و فعالانه‌ای وارد شوند و بتوانند توليد محتوا بكنند كه در نهایت به نفع خود آنان باشد.

الگوي آموزش يعني انتخاب محتوا و سازماندهي كتاب سواد رسانه‌اي مسئله محور است و موضوعاتي مطرح شده است كه مسائل دانش‌آموزان و نياز آنها به كسب آگاهي است. به منظور پاسخگويي به نيازهاي متنوع و شرايط فرهنگي و اجتماعي مدارس، چهار جلسه از اين كلاس در سال براي طراحي فعاليتهاي اختياري در نظر گرفته شده است. درانتخاب محتوا، با محوريت رسانه‌ها، مثال‌ها از ارتباطات انساني و رسانه‌اي انتخاب شده است. تا دانش‌آموزان يادگيري خود را به روابط انساني نيز تعميم دهند.

ارزشيابي از كتاب هاي درسي تفكر و سواد رسانه‌اي ماهيت ارزشيابي اجراي آزمايشي را دارد. در واقع اين ارزشيابي با هدف اصلاح و بهبود كتاب هاي درسي بر اساس تجارب ميداني صورت مي گيرد. در اين ارزشيابي كتاب درسي در حين اجرا مورد بررسي قرار مي گيرد به عبارتي تلاش مي شود از تجارب مبتني بر تدريس و يادگيري اين كتاب ها( تجارب زيسته و نظرات دبیران/ مشاهدات كارشناسان و تجارب زيسته و نظرات دانش‌آموزان) اطلاعات كردآوري شده و در باره كيفيت كتاب هاي درسي قضاوت شود. بخش تجارب زيسته دبیران و دانش‌آموزان و نظر كارشناسان در يك محدوده زماني صورت مي‌گيرد. زيرا با توجه به محدوديت زماني براي ارائه يافته‌هاي ارزشيابي به مؤلفان و برنامه‌ريزان در راستاي آماده سازي كتاب و چاپ سپاري آن، اطلاعات ناظر به تجارب تدريس و يادگيري كتاب‌ها مشاهدات در بازه زماني سال تحصیلی ( 96-95)گردآوري شده است.

3-اهمیت و ضرورت اجرای پژوهش

امروزه در دنیایی زندگی می‌کنیم که خواه ناخواه در شرایط رسانه‌ای قرار دارد. فضای رسانه‌ای پیرامون ما سرشار از اطلاعات است و ما نیاز داریم تا در برابر چنین فضایی، یک رژیم مصرف رسانه‌ای اتخاذ کنیم و در انتخاب هایمان دقت کنیم. برای دستیابی به این رژیم مصرفی نیازمند آموزش رسانه‌ای به تمام مردم به خصوص کودکان و نوجوانان هستیم.

کشورهای مختلف تلاش کرده‌اند از طریق برنامه‌های درسی، آموزش های سواد رسانه‌ای را وارد نظام آموزشی خود کنند. برنامه درسی، به محتوای رسمی و غیر رسمی، فرایند، محتوا، آموزشهای آشکار و پنهانی اطلاق می‌گردد که به وسیله ی آنها فراگیر تحت هدایت مدرسه، دانش لازم را به دست می آورد، مهارتها را کسب می‌کند و گرایشها، قدرشناسی‌ها و ارزشها را در خود تغییر می‌دهد. (ملکی، 1391،ص34)

به اعتقاد پاتر از پیشگامان سواد رسانه‌ای، دانشجویان و دانش‌آموزان معمولا فکر می‌کنند که چیزهای زیادی می‌دانند و آن هم به دلیل صرف وقت در کانال های رسانه‌ای و تأثیرات ویژه ی تصاویر است اما متأسفانه حتی از درک اولیه صنعت رسانه‌ای و اثرات آن بی خبرند. تعداد کمی از آنها قادرند منافع و یا طبیعت اقتصادی رسانه را معنا کنند. تعداد کمی از آنها می‌دانند که رسانه در بینش آنها مؤثر است و بدان شکل می‌دهد. پاتر، استدلال می‌کند که افرادی که دارای سواد رسانه‌ای هستند به طور خودکار، زمان کمتری را، برای پردازش پیام‌های رسانه‌ای صرف می‌کنند (پاتر،2008،ص61).

نوجوانان از مهم‌ترین و در عین حال آسیب پذیر ترین اقشار جامعه هستند. آموزش و پرورش با شناخت روح زمانه و نیاز های نشات گرفته از آن، با تأليف كتاب تفكر و سواد رسانه‌اي می‌خواهد پاسخگوی تقاضای مبتنی بر شرایط جدید باشد و خود را با آن منطبق کند. ارزشيابي ورود کتاب درسی تفكر و سواد رسانه‌ای برای نوجوانان، شرايط اجرا و محتواي كتاب را از منظر معلمان و دانش‌آموزان توصيف مي‌كند.

4- هدف هاي پژوهش

شناسايي نقاط ضعف محتواي بسته آموزشي تفكر و سواد رسانه‌اي بر اساس نظرات دبیران و کارشناسان

شناسايي نقاط ضعف یا مشكلات بسته آموزشي تفكر و سواد رسانه‌اي در حین اجرا (مبتنی بر تجارب تدریس و یادگیری)

شناسایی نقاط ضعف شرایط اجرایی از منظر فرایند آماده سازی اجرای بسته آموزشي تفكر و سواد رسانه‌اي

ارائه پيشنهادهاي اصلاًحي براي كاهش نقاط ضعف بسته آموزشي تفكر و سواد رسانه‌اي در ابعاد فوق

5- سوال‌های پژوهش

نقاط ضعف محتواي كتاب درسي تفكر و سواد رسانه‌اي از منظر ملاكهاي مرتبط با يادگيرنده، زيبايي شناسي و سازماندهي بر اساس نظرات دبیران و کارشناسان كدام است؟

نقاط ضعف محتواي لوح فشرده تفكر و سواد رسانه‌اي از منظر ملاكهاي مرتبط با يادگيرنده، زيبايي شناسي و سازماندهي بر اساس نظرات دبیران و کارشناسان كدام است؟

نقاط ضعف بسته آموزشي تفكر و سواد رسانه‌اي در شرایط اجرا از منظر فرایند یاددهی یادگیری بر اساس نظرات و تجارب دبیران و دانش‌آموزان در مدرسه کدامند؟

مشكلات( نقاط ضعف) اجرايي بسته آموزشي تفكر و سواد رسانه‌اي در محيط مدرسه و كلاس از منظر فرایند آماده سازی اجرای بسته آموزشي بر اساس نظرات و تجارب دبیران و دانش‌آموزان كدامند؟

راهكارهاي بهبود نقاط ضعف بسته آموزشي تفكر و سواد رسانه‌اي در دو بعد محتوا و اجرا در پايه دهم متوسطه نظري كدامند؟

6-روش پژوهش

عمل ارزشیابی صرف نظر از موضوع ارزشیابی نیازمند چند گام است. نخست باید ایده ای در باره وضع مطلوب موضوع ارزشیابی و مؤلفه‌های ملاکهایی در نظر داشت این گام توصیف وضع مطلوب موضوع ارزشیابی نام دارد. سپس باید در باره مؤلفه‌های موضوع ارزشیابی اطلاعاتی جمع اوری نمود این گام در واقع همان توصیف وضع موجود موضوع مورد ارزشیابی است. در گام بعد باید بین دو وضع مطلوب و موجود مقایسه‌ای صورت داد تا فاصله وضع مطلوب و موجود شناخته شود در گام نهایی با نظرداشت به این فاصله در باره نقاط ضعف و قوت موضوع مورد نظر یعنی کتاب درسی تصمیم گیری می‌شود. هرگاه ملاکهای وضع مطلوب و اطلاعات به دست آمده از وضع موجود به صورت کیفی تدوین و جمع آوری شود. طرح ارزشیابی کیفی خواهد بود. با توجه به ویژگی‌های این مطالعه می‌توان گفت که یک مطالعه کیفی است زیرا هم داده ها کیفی است و هم تحلیل داده‌ها به صورت کیفی انجام می‌گیرد.

7-جامعه آماری

دبيران كتاب سواد رسانه‌اي

كارشناسان مربوطه

دانش‌آموزاني كه درس سواد رسانه‌اي دارند

8-حجم نمونه و روش نمونه‌گیری

براي بسته آموزشي تفكر و سواد رسانه‌اي سه استان آذربايجان غربي، كهگلويه و بوير احمد و شهرستانهاي استان تهران در نظر گرفته شده است. در هر استان توسط رئيس گروه تحليل محتوا و رئيس گروه تحقيق و پژوهش اطلاعات گرد آوري و از طريق سامانه به پژوهشگر ارسال شد.

در هر استان چهار گروه کانونی بر اساس دستور العمل پیوست شکل می‌گیرد. که اعضای آن بر اساس ملاکها مشخص انتخاب می‌گردد. در واقع دراین بخش نمونه گیری هدفمند است. افراد منتخب گروه کانونی عبارتند از:

سه دبیر متخصص پایه با ویژگی های:

-با حداقل ده سال سابقه تدريس در درس مطالعات اجتماعي، فناوري ارتباطات و اطلاعات

-حداقل مدرك كارشناسي ترجيحاً علوم ارتباطات اجتماعي، علوم اجتماعي، جامعه شناسي، فناوري اطلاعات و ارتباطات و علوم تربيتي

-داشتن ساعت تدريس در درس تفكر و سواد رسانه‌اي در سال جاری

-گذراندن دوره ضمن خدمت مربوطه

-علاقه مند بودن به مشاركت

سرگروه آموزشي

یک نفر متخصص موضوعی از دانشگاه فرهنگیان یا دانشگاه های دیگر با ویژگی:

-آشنای با برنامه‌ریزی درسی و کتاب های درسی

-اشنایی با روش ها و فنون تدریس و طراحی اموزشی

-اشنا با موضوع رسانه‌ها

برای عضویت در گروه کانونی معيارهاي هنري و زیبایی‌شناسی یک متخصص آشنا با مسایل هنری و تصویرگری کتاب ها

مسئول کمیته راهبری درس در استان

نمونه دبیران و دانش‌آموزان به این صورت انتخاب می‌گردد که در مرکز هر استان دو دبیرستان دخترانه و دو دبیرستان پسرانه انتخاب می‌شود و دو دبیرستان از مناطق برخودار و دو دبیرستان از مناطق کم برخودار یا حاشیه ای. در هر دبیرستان با یک دبیر درس مربوطه و چهار دانش‌آموز پایه دهم مصاحبه صورت می‌گیرد. یعنی در مجموع در هر استان چهار دبیر و 16 دانش‌آموز و در سه استان دوازده دبیر و چهل هشت دانش آموز.

9- ابزار هاي گرد آوري اطلاعات

گرو هاي كانوني

مصاحبه فردی دانش آموزي

مصاحبه فردی دبيران

10- نتایج و يافته‌های پژوهش

- يكي از اهداف درس سواد رسانه‌اي كه به نظر مي‌رسد هدف آرماني است و در اين كتاب به آن نمي تواند برسد آموزش دانش‌آموزاني است كه از «حالت انفعالی و مصرفی خارج شده و به معادله متقابل و فعالانه‌ای وارد شوند و بتوانند توليد محتوا بكنند». هدف توليد محتوا براي اين كتاب يك هدف آرماني است هم اينكه در اين سطح خيلي زود است و در اين خصوص آموزشي داده نشده است. توليد يك مهارت پيچيده‌اي است. دانش‌آموزان در فضاي شبكه ‌هاي اجتماعي بازنشر مي‌كنند.

-الگوي آموزش يعني انتخاب محتوا و سازماندهي كتاب سواد رسانه‌اي مسئله محور است و موضوعاتي مطرح شده است كه مسائل دانش‌آموزان و نياز انها به كسب آگاهي است. اما اين الگو بيشتر تبديل به بازگو كردن جنبه ‌هاي منفي رسانه‌ها شده است و به قول برخي از منتقدين در شبكه هاي اجتماعي كتاب رسانه هراسي است تا رسانه شناسي. به نظرم به جنيه هاي مثبت رسانه‌ها كم توجه شده است كه اگر از جنبه مثبت آن خوب استفاده نشود خود مسئله محور مي‌گردد. به طور مثال نقش نظارتي رسانه‌ها اگر به خوبي انجام نشود بعضي از افراد و سودجويان استفاده مي‌كنند مثل محصولات غذايي كه با كيفيت پايين توليد مي شود، يا موسسات مالي كه بدون مجوز فعاليت مي كنند. آموزشگاههايي كه مدارك بدون اعتبار صادر مي كنند كه خيلي از موارد را رسانه‌ها به اطلاع مردم مي‌رسانند و بعد مسئولين وارد عمل مي شوند. يا پويشهاي مردمي كه در شبكه‌هاي اجتماعي رخ مي‌دهد. مثل پويش شلوار جين كه بر عليه نخست وزير اسرائيل اجرا شده بود. يا پويش مردمي كه براي نجابت خانم كلباسي انجام شد (به اتهام كشتن بچه‌‌اي در هند). اين هم نوعي نگاه مسئله محور است كه اگر ما به خوبي از قدرت رسانه‌ها استفاده نكنيم دچار مسئله خواهيم شد.

- در مورد تصاوير كتاب:

دركتاب از 168 تصویر اصلی و 7 آیکون تکرار شونده استفاده شده است.

کارکرد تصاویر اصلی تعمیق یادگیری مضمون درس و کارکرد آیکون‌ها، راهنمایی سریع دانش‌آموز به نوع فعالیت است. از نظر تهيه كنندگان ویژگی‌های زیر در انتخاب تصاویر مد نظر بوده است:

- در خدمت متن بودن تصاویر برای درک بهتر مباحث تخصصی کتاب

- ارتباط برقرار کردن مخاطب با تصاویر به لحاظ ویژگی‌های سنی (نیازها، علایق، توانایی‌ها)

- انتخاب تصاویر با رعایت ملاحظات جنسیتی (قابلیت ارائه در کلاس‌های دخترانه و پسرانه به صورت مشترک)

- فراهم آوردن حداقل محتوای تصویری، با توجه به تفاوت میزان دسترسی معلمان و دانش‌آموزان سراسر کشور

با جمع بندي از تصاوير ارائه شده در كتاب مي‌توان گفت:

-تصاوير استفاده شده تصاوير توليدي نيستند و همه برگرفته احتمالاً از سايتها يا آرشيو عكسهاست.

-بعضي از تصاوير، نيستند گويا سواد رسانه‌اي فقط در مواجه با رسانه‌هاي برون مرزي است. يا اينكه رسانه‌هاي داخلي بدون نقص ‌هستند. مثل تصاوير 40 و36و 39و42و 46و 63و 74و 125و126و 138

-تصاوير كتاب بار معنايي منفي ار رسانه‌ها دارد از ترويج خشونت، هراس، بي نظمي مثل تصاوير صفحات:3-6-10-22-26-29-30-34-36-37-

-هاشوري كه در زير عكسها وجود دارد آيا جنبه زيبايي دارد؟ مثل 14-16-17-39-40

-اكثر عكسها زير نويس ندارند. در حاليكه زيرنويس عكسها مي‌تواند درفهم عكسها و يادگيري مؤثر باشد.

-يكي از مشكلات اساسي اجراي درس «تفكر و سواد رسانه‌اي» نبود معلم متخصص در اين حوزه است با اينكه سعي شده بود كه از دبيران علوم اجتماعي، جامعه شناسي و در صورت عدم دسترسي از معلمان ديني و تربيتي استفاده شود اما شنيده شده كه در مدارس كمبود ساعت معلم شيمي، رياضي و . . . با 2 ساعت درس تفكر و سواد رسانه‌اي پٌر و تكميل شده است.

-دوره‌هاي آموزش خدمت در زمان مناسب برگزار نشده بود و مدت آموزش نمي‌توانست براي كتاب جديدي كه تازه متولد شده است كافي باشد. در ضمن شيوه آموزش‌هاي ضمن خدمت خود نيز به روش سنتي صورت مي‌گيرد و واقعا قابل توجه است وقتي توصيه ‌مي شود كه معلمان در كلاسهاي درس از شيوه‌هاي فعال آموزشي استفاده كنند خود كلاسهاي ضمن خدمت به شيوه سخنراني و غير فعال برگزار مي‌گردد.

- مشكل حجم كتاب و زمان تدريس از مسائل هميشگي كتابهاي درسي است. مسلماً روشهاي تدريس فعال و مشاركت دانش‌آموزان در كلاس وقت بيشتري را نسبت به آموزشهاي منفعلانه و سخنراني مي‌گيرد. اين هنر معلم است در حالي كه دانش‌آموزان فعالانه در كلاس مشاركت و گفتگو مي‌كنند بتواند مديريت زمان كند و به كمك دانش‌‌‌آموزان بحث را جمع نمايد.

11- پيشنهاد‌ها

از انجا كه كتاب‌هاي درسي جز كتابهاي مهم هر جامعه‌اي است كه هميشه به عنوان سند باقي خواهند ماند لازم است به اندازه كافي در تهيه ان دقت و سليقه صرف نمود و تمام عكسها توليد و خاص اين كتاب تهيه شود. حتي دانشگاه‌هاي هنر بويژه دانشگاه‌هايي كه رشته عكاسي دارند ميتوانند دراين پروژه‌ها با سازمان پژوهش و برنامه ريزي درسي همكاري نمايند.

پودمان آموزشي براي معلمان درس تفكر و سواد رسانه‌اي تهيه شود و حتما معلماني كه منتخب مي‌شوند اين درس را بدهند پودمان آموزشي مربوطه را بگذارنند. اين پودمان آموزشي مي تواند شامل 5-6 درس و در حدود 200 ساعت آموزشي باشد. دانشگاه جامع علمي كاربردي، مي‌تواند اين پودمانهاي آموزشي را تهيه و اجرا نمايد. البته اجراي اين طرح اگر از همين امسال شروع شود تا پوشش همه معلمان ممكن است چند سالي طول بكشد ولي تمهيدي است اساسي كه هزينه و بار مالي زيادي را به دوش وزارت‌خانه نخواهد داشت.

انتخاب تعداد بيشتري از دروس به صورت انتخابي مي‌تواند تا حدودي حجم كتاب در اختيار معلم باشد تا اين مشكل را مديريت كند و به نظرم اين مشكل هم با تجربه معلم كمتر خواهد شد.

منابع:


پاتر، 1998؛ نقل از دیویس، 1992: 8

پاتر، جیمز دبلیو (1393) نظریه سواد رسانه‌ای رهیافتی شناختی. ترجمه ناصر اسدی، محمد سلطانی فر و شهناز هاشمی، تهران: سیمای شرق.

ملکی، حسن (1391) برنامه‌ریزی درسی، (راهنمای عمل). ، تهران: انتشارات مدرسه.




دانلود فايل : ارزشيابي_كتاب_سواد_رسانه_اي.pdf ( 177KB )


١٥:١٣ - يکشنبه ٣٠ ارديبهشت ١٣٩٧    /    شماره : ١٤٣٦٧    /    تعداد نمایش : ٦٣٧


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




صفحه اصلي |تماس با ما|پست الكترونيك