صفحه اصلينقشه سايتپست الكترونيك
جستجوی پیشرفته جستجو در وب
از معلم خود ياد بگير و در زندگي به آن عمل كن. امام علي (ع)
سه شنبه ٢٩ مهر ١٣٩٩
موقعیت : صفحه اصلی > اخبار 
اخبار > کروناويروس به مثابه عامل مسبب و آشکارساز احساس ناامني و اضطراب جمعی


  چاپ        ارسال به دوست

یادداشتی از دکتر مسلم پرتو

کروناويروس به مثابه عامل مسبب و آشکارساز احساس ناامني و اضطراب جمعی

 

کرونا ويروس به مثابه عامل مسبب/ آشکارساز احساس ناامني و اضطراب جمعی

یادداشتی از دکتر مسلم پرتو عضو هیئت علمی پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش

و مدير گروه پژوهشي بهداشت و تربيت بدني پژوهشكده تعليم و تربيت

 

با ورود كروناويروس به ايران و نرخ رو به افزايش شيوع آن، روند فزاینده‌ای از تجربه اضطراب و نگراني در میان بخشهای قابل توجهی از آحاد جامعه نمایان شده است. به نظر مي‌رسد عوامل متعددي در بروز سطح نسبتا بالا و فراگيري از اضطراب در جامعه نقش دارد. به نظر مي‌رسد گرفتار شدن در تفكر و نگاه دو قطبي "سهل‌انگاري و ساده‌سازي رويداد" و "اغراق و فاجعه‌سازی آن"، و فاصله گرفتن از افكار مبتني بر واقعيتهاي موجود در باره بيماري، همچنان در تشديد نگراني و اضطراب جمعي نقش دارد. در این نوشتار به بیان پاره‌ای از مؤلفه‌های مدل شناختی اضطراب جمعي ايجاد شده در اثر شيوع بيماري، به عنوان یکی از وجوه روانشناختی این پدیده، و راهكارها و اقدامات مقابله‌اي پرداخته می‌شود.

انجمن روانشناسی آمریکا (2020)  اضطراب را "هيجاني توصیف می‌کند که با احساس تنش‌، افکار نگران کننده و تغییرات جسمی، مانند افزایش فشار خون" تعریف می‌شود. افراد مبتلا به اختلالات اضطرابی، معمولاً افکار یا نگرانی‌های تكرار شونده و مزاحم دارند. آنها ممکن است به خاطر نگرانی از برخی شرایط و موقعيتهاي خاص اجتناب كنند. آنها همچنین ممکن است علائم جسمی مانند تعریق، لرز، سرگیجه یا ضربان قلب سریع داشته باشند. حمله اضطراب، همراه با احساس دلهره بیش از حد، نگرانی، پریشانی یا ترس است. برای بسیاری از افراد، حمله اضطراب به آرامی ایجاد مي‌شود. با نزدیک شدن به یک رویداد استرس‌زا ممکن است بدتر شود. حملات اضطراب می‌تواند تا حد زیادی متفاوت باشد و علائم ممکن است بین افراد متفاوت باشد. به این دلیل است که بسیاری از علائم اضطراب برای همه اتفاق نمی‌افتد و با گذشت زمان، می‌توانند تغییر کنند. علائم شایع حمله اضطراب عبارتند از: احساس ضعف یا سرگیجه، تنگی نفس،دهان خشک،تعریق،لرز یا گرگرفتگی، دلهره و نگرانی، بی‌قراری، پریشانی و آشفتگي، ترس، و بی حسی (هالند، 2018).

 

مدل شناختي در مشكلات اضطرابي

در اضطراب فرد دنيا را تهديدآميز تلقي مي‌كند و احساس مي‌كند كه يك خطر فيزيكي يا رواني- اجتماعي تهديدكننده وجود دارد. فردي كه اضطراب دارد سه نوع خطا يا ويژگي سوء تعبير شناختي وجود دارد: 1) احتمال وقوع يك رويداد تهديدآميز را بيش از اندازه برآورد مي‌كند؛ 2) پيامد خطر را نيز بيش برآورد مي‌كند؛ و 3) توانايي خودش را در مقابله با خطر كم برآورد مي‌كند. باورهاي بنيادي معيوب مربوط به خود و جهان نقش كليدي در برانگيختن ساختار ترس و اضطراب دارد. زماني كه فرد درگير اضطراب فراگير و منتشر مي‌شود، باورهاي فرد درباره خودش و جهان تهديدآميز است (استفان و همكراران، 2019).

اين باورهاي تهديدآميز بيشتر ناظر بر پذيرش، كفايتمندي، مسئوليت فردي، كنترل، و فاجعه‌‌آميز تلقي كردن علائم اضطراب هستند. برخي متغيرهاي فرهنگي، اجتماعي- سياسي، و رسانه‌اي ممكن است در سطح عمومي‌تر اين باورها را در مواجهه با كروناويروس تقويت نمايند. از مهمترين آنها مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:

وقتي كه افراد يك جامعه شناخت کافی نسبت به شرایط موجود ندارند، و در اثر نداشتن اطلاعات روشن و جامع در باره بيماري، احساس رها شدگي و بهت‌زدگي و درماندگي مي‌كنند و بر اساس سوء برداشت­ها احساس عمومي نسبت به عدم پذیرش اهمیت و ارزشمندیشان تقويت می گردد.

هنجار ذهنی عمومی در کفایتمندي و کارآمدی مسئولان ذیربط؛ بويژه در اثر برنامه­ریزی نامناسب یا بهنگام و ضعف مدیریت در تدارک وسایل و لوازم اولیه برای پیشگیری، ناهماهنگی بین بخشی، سردرگمی مسئولان در اتخاذ تصمیمات مناسب دچار تردید می گردد .

مطالعه فرا-تحليل استاپلتون و همكاران (2006) با هدف بررسی تأثیر مداخله در بحران فردی بیماران پزشکی، نشان داد كه مداخله در بحران فردی، بیشترین تأثیر را بر علائم استرس پس از سانحه، و علائم اضطراب گذاشته است. پاسخ به بحران ممکن است شامل تجربة دوباره علائم، تهييج و برانگيختگي مفرط، و اجتناب باشد که سه دسته علائم اصلی استرس پس از سانحه را تشكيل مي‌دهند. اين 3 دسته عوامل، توسط دفترچه راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی مشخص شده‌اند (انجمن روانپزشكي امريكا، 2015).علاوه بر این، یک فرد ممکن است در یک بحران روانشناختی در مواجهه با يك بيماري و تشخيص پزشكي، واكنشهاي عاطفي و هيجاني از قبيل سطوح بالای اضطراب، اندوه و سوگ، شوک هيجاني، ترس و وحشت، خشم و بی حسی را تجربه کند (رسيك، 2001).

ژانگ و همكاران (2019) الگوي جديدي از مداخله در بحران را براي اجرا در رويداد اخير شيوع كرونا ويروس- 19، بكار بردند. اين الگوي جديد، كه در بيمارستان چين غربي طراحي شد، پزشكان، روانپزشكان، روانشناسان، و مددكاران را در يك پلت‌فرم اينترنتي تلفيق و يكپارچه نمودند. هدف اساسي اين گروه آن است كه مداخله در بحران روانشناختي بايد پويا، و سازگار و متناسب با مراحل مختلف همه‌گيري باشد؛ به‌عنوان مثال، حين شيوع و پس از آن. بر اساس الگوي مداخله در بحران روانشناختي، در مرحله شيوع دو فعاليت هم‌زمان تعريف شده است: الف) مداخله معطوف به ترس از بيماري، كه توسط پزشك و با كمك و همكاري روانشناس اجرا مي‌شود؛ ب) مداخله براي كاهش دشواريها و مشكلات سازگاري و انطباق با بيماري و شرايط جديد، كه توسط روانشناسان اجتماعي اجرا مي‌شود. افرادي كه از مشكلات جدي و اساسي رواني رنج مي‌برند (مانند خشونت، اقدام به خودكشي، و ...) بايد توسط روانپزشك اقدامات درماني لازم صورت گيرد. در دوره شيوع بيماري، يكپارچگي و هماهنگي سريع دولت و اركان حاكميت و نيروهاي اجتماعي مي‌تواند مديريت مؤثر بحرانهاي روانشناختي را ارتقاء داده و آن را به بيشترين ميزان برساند. شناسايي سريع مشكلات هيجاني و استرس افراد بخش مهم و اساسي مداخله هاي روانشناختي است. براي انجام اين كار و غربالگري افراد، پرسشنامه‌هاي خاصي تدارك شده است. پس از همه‌گيري شيوع بيماري، حمايت روانشناختي اساسا بر بيماران قرنطينه شده و گروه پزشكان و كادر درماني متمركز مي‌شود (ژانگ و همكاران، 2019). مدل پيش‌بيني، برنامه‌ريزي، و پيشگيري از خطر و افزايش تاب‌آوري، يك الگوي كارآمد و مؤثر براي شناخت و مديريت آثار روانشناختي كادر درماني است. بويژه مديريت خطر و تاب‌آوري در پاسخ به استرس مربوط به اين خطر خاص و بزرگ است.  

 

مدیریت ترس و اضطراب پيرامون كروناويروس

از آنجا که اطلاعات در موردكرونا ويروسآشکار می‌شود، افراد ممكن است گستره‌اي از افکار، احساسات و واکنشها را تجربه كنند. رايج‌ترين آنها عبارتند از: اضطراب، نگرانی، هراس يا وحشت‌زدگي، احساس درماندگی، بازداري يا كناره‌گيري اجتماعی، مشکل در تمرکز و خوابیدن، خشم، هوشیاری بیش از حد و گوش به زنگ بودن نسبت به سلامتی و بدن (دانشگاه خدمات سلامت تانگ، 2020). اگرچهكرونا ويروسیک موضوع بهداشتی است که توسط دانشگاه و مسئولان بهداشت عمومی در سراسر جهان بسیار جدی گرفته می‌شود، اجازه ندهید نگرانی شما در مورد این ویروس زندگی شما را کنترل کند. راههای ساده و مؤثر بسیاری برای مدیریت ترس و اضطراب وجود دارد. بسیاری از آنها عناصر اساسی برای یک زندگی سالم هستند. پذیرش آنها می‌تواند به بهبود بهزیستی عاطفی و جسمی شما کمک کند.

مداخله ها و راهکارهای پیشنهادی

گروه هدف ترس و اضطراب کرونا ویروس، درصد کمی نیستند که بتوان به مداخله‌ها و روشهای روانشناختی صرف بسنده نمود. زمانی که بخش قابل توجهی از جامعه، اگر نگوییم عموم جامعه، از این شرایط آسیب‌زا متاثر شده و اضطراب بالایی را تجربه می کند، ناگزير روشها و اقدامات مقابله کارآمد با این پدیده، مستلزم اتخاذ رویکرد چندسطحی و چندوجهی است. وقتی با پدیده‌ای روانشناختی مانند اضطراب جمعی، که عوامل زمینه ساز، یا مسبب، یا تشدیدکننده آن اساسا در سطحی فراتر از عوامل فردی است، مواجه هستیم، مقابله با آن وضعیت و پدیده با اتکاء صرف به عوامل فردی و روانشناختی توفیق قابل قبولی در پی نخواهد داشت.

اقدامات و راهکارهای پیشنهادی در سطح کلان

1.به نظر می­رسد نیاز به تغییرات قابل توجه در دیدگاه­ها و نگرش­های مسئولان ذیربط در سطح کلان جامعه و مدیریت فرهنگی، رسانه­ای، و اجتماعی- سیاسی مشهود است و از دولت انتظار می‌رود اقدام عملی و اساسی برای کاهش اضطراب و هراس جمعی در باره کروناویروس انجام دهد در این راستا به نظر می‌رسد دست کم دو کار اساسی انجام شدنیست:

الف) افزایش اطلاعات عمومی جامعه پیرامون وضعیت و ابعاد حادثه و بیان شفاف و صادقانه واقعیت­های موجود در زمینه میزان شیوع و آمار مبتلایان توسط نهاد و مسئول فنی و تخصصی مربوطه  که بدون شک مقوم اعتماد عمومی جامعه به اخبار و آمارهای رسمی نهادهای مسئول خواهد بود .

ب)تاکید بر طراحی و اجرای سیاست­ها و تدابیر و برنامه­های حفاظت کننده و پیشگیرانه در کنار اقدامات درمانی. بدیهی‌ترین اقدام در این زمینه، تامین اقلام و لوازم مورد نیاز حداقلی برای پیشگیری از افزایش نرخ شیوع و همه‌گیری بیماری و محافظت از شهروندان است.

2. جهل و ناآگاهی زمینه‌ساز و تسهیل کننده  پدیدایی و بروز اضطراب و ترس غیرمنطقی و تشدید کننده آن است. یکی از مهمترین مولفه­های مواجهه مؤثر با این وضعیت دشوار و بحرانی، افزایش آگاهی نسبت به بیماری و عوامل مؤثر در شیوع آن، و راههای محافظت و پیشگیري، و روند درمان آن است. هرگونه خطای فکری و مواجهه پارانوئیدي و شعاری و فریبکارانه با این پدیده، هزینه­های هنگفت و غیرقابل جبران در پی خواهد داشت.

 

اقدامات مداخله‌اي و راهکارهای پیشنهادی در سطح فرد و خانواده

1. واقعیت ها را از منابع معتبر بدست آورید. جمع‌آوري واقعیت‌ها به اتخاذ رويكرد سودمند در پیگیری گزارش های خبری درباره ویروس كمك مي‌كند. برای این منظور، شما می‌خواهید یک منبع معتبری را پیدا کنید که به آن اعتماد کنید. صفحه وب اختصاص داده شده به "ستاد ملی مدیریت بیماری کرونا" و گزارشات و اخبار رسمي آن اطلاعات مستند و فني مربوط به شيوع كروناويروس را دارد. همچنین، می‌توانید از آژانس‌ها و پايگاههاي بهداشت عمومی محلی یا استاني، یا حتی پزشک خانواده خود اطلاعات مفیدی بدست آوريد (انجمن روانشناسي امريكا،2020).

2. به شبکه های اجتماعی قابل اطمینان وصل شوید. حفظ ارتباط با اين شبكه‌ها، می‌تواند باعث ایجاد یک حس عادی بودن شرايط بشود و رسانه‌های ارزشمندی را برای به اشتراک گذاشتن احساسات و تسکین و كاهش استرس فراهم کند. آزادانه اطلاعات مفیدی را که در وب سایتهای دولتی پیدا کرده‌اید، با دوستان و خانواده خود به اشتراک بگذارید. این امر به آنها کمک می‌کند تا با اضطراب خود بطور مؤثر و كارآمد كنار بیایند(انجمن روانشناسي امريكا،2020).

 3. نگرانی و بي‌قراري و اضطراب را با کم کردن مدت زمانی که برای تماشا یا گوش دادن به اخبار، و یا به تأخیر انداختن بررسي رسانه‌ها را كنترل و كم كنيد. اگرچه می خواهید آگاه باشید، یادتان باشد که از تماشای اخبار فاصله بگیرید و به چیزهایی توجه کنید که در زندگی شما مثبت است و چیزهایی که شما بر آنها کنترل دارید.

4. به فرضیات و قضاوت­هاي خود در مورد دیگران توجه داشته باشید. کسی که مبتلا به سرفه یا تب است، لزوما كرونا ويروس ندارد. ارتقاء خودآگاهی در عدم برچسب زدن به دیگران در جامعه ما حائز اهمیت است.

5. نفس عمیق بکشید و به خود یادآوری کنید که تعداد موارد مبتلا به ويروس تایید شده در ايران  بسیار کم است. با وجود اينكه اخبار زیادی در این زمینه وجود دارد، اما لزوماً به معنای این نیست که این امر تهدیدی برای شما یا خانواده شما ایجاد می کند (انجمن روانشناسي امريكا،2020).

6. با فرزندان خود ارتباط برقرار کنید. در مورد اخبار مربوط به كروناويروس، با اطلاعات صادقانه و متناسب با سن كودكان بحث و گفتگو کنید. همچنین والدین می‌توانند با متمرکز ساختن فرزندان بر کارهای روزمره و برنامه‌هايشان، به کاهش اضطراب آنها کمک کنند. تشویق بچه ها و نوجوانان به درگیر شدن با تکالیف درسی به طوری که وقت شان با برنامهای درسی یا برنامه­های متناسب و سودمند ديگر پرشود. به یاد داشته باشید که کودکان رفتارها و هيجانات شما را با دقت مشاهده مي‌كنند و روش مواجهه با رويدادها و مدیریت احساسات و هيجاناتشان، بشدت از اين مشاهداتشان تأثير مي‌پذيرد. اختصاص زمان­های مشخص برای گفتگو در باره کروناویروس و تاکید بر قابل پیشگیری و درمان پذیر بودن آن و روش­های پیشگیری درمان آن، بویژه در مواردی که برخی اعضای از خانواده سطح بالایی از ترس و اضطراب را تجربه می‌کنند (انجمن روانشناسي امريكا،2020).

7. تشویق عضو مضطرب خانواده، بویژه کودکان و نوجوانانی که ترس و اضطراب بالایی دارند، به صحبت کردن در باره افکار و بیان احساساتشان. تلاش برای عادی سازی میزان قابل توجهی از اضطراب در مواجهه با شرایط این چنینی؛ به طوری که عضو مضطرب خانواده درگير اين افكار منفي نشود كه نکند اتفاق عجیب و غریبی برایش افتاده و اوضاع وخیمی دارد. یعنی فرد مضطرب علائم اضطراب و ترس را تهدید کننده و فاجعه تلقی نکند.

8. پرهیز از سرزنش یا تمسخر و تخفیف فرد مضطرب، و اختصاص زمان كافي- و درصورت امکان بر اساس یک جدول زمانی مشخص- برای گفتگو در باره تجربه ترس یا اضطراب، پذیرش و حس کردن اضطراب و ترس و بازگو کردن آن، پذیرش افکار و تصاویر ذهنی مرتبط با اضطراب، گفتگو در باره آنها، و بیان آنها به صورت جزئی و مفصل. شناسایی افکار اغراق آمیز و ارزیابیهای فاجعه آمیز فرد مضطرب در باره شدت ویرانگری و تهدید کروناویروس، و به چالش کشیدن آنها، یا به بحث گذاشتن آنها بر اساس واقعیتهای مرتبط با ویروس.

9. اجتناب از افتادن در دام جریانات علم گریز و خردستیز و خرافه‌گرا، که با استفاده ابزاری از احساسات شبه دینی خرافه بنیاد، جهل می‌پراکنند و سعی در خاموش کردن چراغ روشنگر عقل دارند؛ كه نتیجه قهری این جهل و تاریکی، چیزی جز جانهای سرد و فسرده و مضطرب نخواهد بود. بنا بر اين، با اتكاء به علم و آگاهی، و تفکر منطقی و مبتنی بر واقعیت، و باورهای اصیل دینی و معنوی مي‌توان مقابله مؤثر با شرايط كنوني داشت.

10. در صورت نياز به  کمک اضافی، جستجو كنيد و بخواهید. افرادی که احساس مي‌كنند بیش از حد عصبی هستند، يا درگير اضطراب و تشويش و غم و اندوه سنگين و طولانی هستند، یا سایر واکنشهای عاطفي طولانی مدت دارند که بر عملکرد شغلی یا روابط بین فردی آنها تأثیر منفی می‌گذارد، باید با یک متخصص بهداشت روانی آموزش دیده و مجرب مشورت کنند و در صورت نياز، براي دريافت خدمات تخصصي‌تر بهداشت رواني به مراكز درماني مراجعه نمايند. روانشناسان و سایر ارائه دهندگان خدمات بهداشت روان مناسب، می‌توانند به افراد در مقابله با استرس شدید کمک کنند. این متخصصان با افراد همکاری می‌کنند تا به آنها در یافتن راههای سازنده برای مدیریت ناسازگاری و بحران کمک نمايند. (انجمن روانشناسي امريكا،2020).

 


١٣:٠٥ - سه شنبه ١٣ اسفند ١٣٩٨    /    شماره : ١٤٨٥٣    /    تعداد نمایش : ٢٣٤


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




صفحه اصلي|تماس با ما|پست الكترونيك