جستجو در وب سايت
جهت جستجوی کلمات در بخشهای متفاوت وب سايت از جمله اخبار ، مقالات ، ياداشت روز ، انجمن ها و ...
اوقات شرعي
آب و هوا
weather.ir is down
عضویت در سرویس خبری

آمار بازدیدکنندگان
بازديدکنندگان اين صفحه : 2872
بازديدکنندگان امروز : 688
کل بازديدکنندگان : 10803000
بازديدکنندگان آنلاین : 9
زمان بارگزاری صفحه : 0/1300 ثانیه
موقعیت : صفحه اصلي > دارالفنون > ١٠ 

ملت ایران در بیست و دوم بهمن حجت را بر همه تمام کرد.مقام معظم رهبری

١٠
 
آشنایی با امیرکبیرومدرسه دارالفنون
 
فتح اله توحیدلو
 
مقدمه:
 
بي‌شك هر ايراني،اگر نام پرآوازه اميركبير را شنيده باشد ،با اندك اندوخته تاريخي مي‌تواند به خاطر آورد كه اين مرد بزرگ در ايجاد تحولات اساسي فرهنگي و سياسي كشور نقش بسزايي داشته است.
از جمله كارهاي مهم اين شخصيت تاريخي، تاسيس دارالفنون است. اين مقاله سعي بر آن دارد تابتواند خوانندگان را از زندگاني امير و هم چنین مدرسه دارالفنون بطور مختصر مطلع گرداند.
محمد تقي معروف به ميرزاتقي خان در سال 1222 هجري در هزاوه از محال فراهان به دنيا آمد، نام پدرش كربلايي محمد قربان و نام مادرش فاطمه يا فاطمه سلطان بوده است.
در دستگاه ميرزا بزرگ فراهاني (قائم‌مقام اول) سمت آشپزباشي داشت. همين شغل را در دستگاه ميرزا ابوالقاسم قائم مقام دوم نيز ادامه داده است. ميرزا تقي خان در دستگاه قائم مقام رشديافت .اگرچه در آغاز خدمت او، در تشكيلات قائم مقام جنبه خانه شاگردي داشته است. اما اين مرحله را به سرعت پشت سر گذارده و مورد توجه خاص قائم مقام قرار گرفته است.
ميرزا ابوالقاسم قائم مقام پرورش و تربيت پسران وليعهد، عباس ميرزا را نيز بر عهده داشت. در كنار آن پسران، ميرزا تقي خان پسر كربلايي قربان نيز از محضر درس و تربیت  آن مرد بزرگ، كسب فيض مي‌كردند. توجه قائم مقام به تربيت ميرزاتقي خان در كنار فرزندان خود ريشه در سنت كهن نظام اجتماعي ايران داشت كه دكتر فريدون آدميت در باب آن در كتاب «اميركبير و ايران» مي‌گويد:
«طبقه خواص و اعيان و توانگران در سرپرستي گما شتگان و وابستگان خود نوعي تعهد و مسئوليت مي‌شنا ختند. خانه زادان را به چشم فرزندي نگاه مي‌كردند و هرگاه در ميانشان اطفال زيركي مي‌يافتند آزادوار به تربيت ‌شان بر مي‌آمدند و آنها را با فرزندان خويش پيش معلم سرخانه به درس خواندن مي‌گما شتندو تبعيض روا نمي‌داشتند.»
ميرزا تقي خان در سال‌هاي 1243 در خدمت دبيري و پس از آن در خدمت استيفا (وصول ماليات و حقوق ديواني) انجام وظيفه کرده  و سپس در سلك منشيان رسمي قائم مقام درآمده است. قائم مقام سمت وزارت نظام را داشته است. سپس ميرزا تقي خان به معاونت او برگزيده مي‌شود و لقب وزير نظام مي‌يابد. به علت قابليت و كفايت سيا سي، مورد توجه خاص مقامات سيا سي حكومت فتحعلي شاه و شخص او قرار مي‌گيرد و به همين اعتبار است كه به سمت «امير نظام» ارتقا مي‌يابد.
ميرزا تقي خان اميركبير از كودكي شخصيتي استوار و مسئوليت‌پذير داشت، صداقت و فساد ناپذيري از ويژگي‌هاي شخصيتي اوست. حرف بی مفرر و فكر بي‌مايه نداشت. كوتاه مي‌گفت و كوتاه مي‌نوشت. طبع صبورورفتاری  متين داشت. او را مظهر وطن پرستي، دادگري و خيرخواهي و به عقيده برخي ، داراي رسالت تاريخي دانسته‌اند.
 
اهميت تاريخي امير را در سه چيز دانسته‌اند:‌
-            نوآوري در راه نشر فرهنگ و صنعت جديد
-            پا سداري هويت ملي و ا ستقلال سياسي ايران در مقابله با تعرض غربي
-            ا صلاحات سياسي مملكتي و مبارزه با فساداخلاق مدنی
 
تجديد بناي دارالفنون
از سال 1268 قمري (برابر سال 1231 شمسي) از عمر ساختمان دارالفنون 84 سال گذشت، با گذشت زمان و استفاده از بناء به گونه‌اي بود كه كم‌كم ،بنای دارالفنون تغيير و تعمير اساسي را مي‌طلبيد در سال 1305 كه تدين وزير معارف بود، روزي براي بازديد به مدرسه دارالفنون آمد تا از نزديك با كاستي‌هاي مدرسه آشنا شود. دانش‌آموزان دارالفنون كه از درس خواندن در اتاق‌هاي تاريك و مرطوب خسته شده بودند. براي اين كه خواسته خود را به گوش وزير برسانند، يكي از دانش‌آموزان را كه در سخن گفتن زبان‌آور بود به نام نصرت‌اله كا سمي برگزيدند، تا وي سخنگوي آنان باشد. كاسمي با بياني رسا و موثر، درخواست دانش‌آموزان را بيان نمود. لذاتدیّن وزيرمعارف قول مساعد به تعمير بنا داد.
نصرت‌اله كاسمي كه در رشته طب نام‌آور بود، علاوه بر پزشكي، در شعر و ادب نيز رسم و آوازه اي بدست آورد به طوري كه وي وزير را بر آن داشت تا به مهندس وزارتخانه و مسئول كارهاي ساختماني دستور دهد كه مخارج تجديد بناي مدرسه را بر آورد كنند. البته هيچ گاه اين كار در زمان وزارت وي عملي نشد ولي در اوايل سال 1308 در زمان وزارت قره گوزلو دستور تجديد بناي دارالفنون داده شد.
نيكلاي نيويج ماركف مهندس روسي كه به تبعيت ايران در آمده بود، مامور نقشه‌كشي بنا شد. عمارت جديد در روز دوشنبه سوم مهر 1313 مورد بهره برداري قرار گرفت.
 
حياط دارالفنون
مساحت حياط دارالفنون 1015/5594 متر مربع است. اين بنا داراي آبداني بزرگ و هشت بر است كه روزگاري از آب قنات گهرريز استفاده مي‌كرده است. چارسوي حوض باغچه‌هايي است كه با درختان بلند، سترگ و كهن سال و پيچك‌ها و سبزه‌هایی كه از تن درختان بالا رفته‌اند. شايد كمي دقت به طرح باغچه‌ها ذهن را آشفته كند. از بالا پرچم انگليس را مي ماند. نبايد تعجب كرد، مهندس و طراح دارالفنون، ميرزا رضاخان، نقشه دارالفنون را هم شبيه سربازخانه كشيده بود. در حال حاضر حياط مستطيل شكل مدرسه در حصار ساختمان هايي كه از چهار جهت آن را احاطه كرده اند، ديدني است.
اين حياط به وسيله چهار راه رو به راهروهايي راه دارد كه درب كلاس‌هاي مدرسه به آن باز مي‌شوند. پوشش سقف اتاق‌هاي طبقه اول از آهن و آجر استفاده شده است، اما سقف اتاق‌هاي طبقه دوم شيرواني است. زير سقف ها توفال كوب است. بالاي پنجره‌هاي طبقه دوم، درست زير كتيبه خوش نمايي كه زير شيرواني جا گرفته است، روي كاشي هاي فيروزه اي خوش رنگ با خط نستعليق مصراع شعري يا جمله اي از بزرگان و فرزانگان ايران نقش بسته است.
كسي كه در حياط دارالفنون به دقت نگاه كند و كتيبه ها را بخواند با دو آيه از قرآن و چهار بيت از فردوسي و 18 مصراع روبرو مي شود به شرح ذيل :

ـ هل يستوي الذين يعلمون و الذين لايعلمون (سوره 39 آيه 9)
ـ و من يوت الحكمه فقد اوتي خيراً كثيرا ( سوره 20 آيه 269)
1- عقل‌ها را عقل‌ها ياري دهند                             مولوي
2- هر چيز كه در جستن آني، آني                          بابا افضل كاشاني
3- بني‌آدم اعضاي يكديگرند                                   سعدي
4- جهان را همه چون تن خويش دان                       فردوسي
5- ستون خرد برد باري بود.                                  فردوسي
6- به فرهنگ باشد روان تندرست                           فردوسي
7- ز گفتار و كردار برمگذاران                                  فردوسي
8- فرزند خصال خويشتن باش                                نظامي
9- از امروز كاري به فردا ممان                                فردوسي
10- صبر و ظفر هر دو دوستان قديم اند                    حافظ
11- هنر نزد ايرانيان است و بس                             فردوسي
12- از ايران جز آزاده هرگز نخاست                          اسدي طوسي
13- اول انديشه وانگهي گفتار                               سعدي
14- بال و پر مرغ  جان ما همت ماست                    عطار
15- علم و حكمت كمال انسان است                      سنايي
16- مكن بد به كس گر نخواهي به خويش                رودكي
17- كوشا باشيد تا آبادان باشيد                           انو شيروان
18- همه چيز به خرد نيازمند است و خرد به آزمون      اردشير بابكان
 
معلمان اوليه دارالفنون
     سر انجام ،هفت معلم ( شش اتريشي و يك ايتاليايي) به همراه جان داود به ايران آمدند اسامي اين هفت معلم به شرح ذيل است .
1- كاپيتان بارون گومونز (Gumones) : معلم پياده نظام و مشاور امير در امور نظامي
2- نايب  كرزيز (Kerziz) : معلم توپخانه و رياضيات و تاريخ نظامي
3- نايب نميرو (Nemiro) : معلم سواره نظام و مربي سپاه
4- كاپيتان زاتي (Zattie) : معلم رياضيات و مهندس نظام
5- كارنوتا (Carnotta) : معلم معدن شناسي
6- دكتر پولاك Polak : معلم طب و جراحي و داروسازي
7- فوكتي يافكتي، (ايتاليايي است): معلم فيزيك و شيمي و داروسازي
بعداً معلمان ديگري نيز از كشورهاي ديگر به اينها پيوستند از جمله متراتسو ايتاليايي مربي سپاه معلم پياده نظام و فن آرايش لشگر
بوهلر فرانسوي كه بعد از مرگ زاتي معلم رياضيات و نقشه كشي شد .
 
دارالفنون پس از انقلاب جمهوري اسلامي
دارالفنون پس از انقلاب به مركز تربيت معلم تبديل شد، مدتي هم مركز آموزش عالي ضمن خدمت فرهنگيان وزارت آموزش و پرورش بود در تاريخ 25/4/1367 اين بناي تاريخي به شماره 1748 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيد.
در زمان حسين مظفر بهره‌وري از دارالفنون با عنوان گنجينه و مركز اسناد و مدارك وزارت آموزش و پرورش مطرح گرديد و بدنبال آن شوراي معاونان وزارتخانه، مسئوليت پي‌گيري آن را به عهده پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش گذاشتند اكنون با عنوان « گنجينه و مركز اسناد دالفنون» كه زير مجموعه پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش مي‌باشد در بستري ديگر در دو قسمت؛ الف: فرهنگي، پژوهشی ب: مرمت و بازسازي فعاليت‌هاي خود را آغاز نموده است.
لازم به ذكر است، از بدو تاسيس آموزش و پرورش كه در آغاز نام وزارت علوم داشت تا حال 89 نفر ازدانش آموختگان دارالفنون  مقام وزارت رسیده اندکه 28 نفرازآنان وزیر ، معارف، فرهنگ، آموزش و پرورش بوده اندبه شرح ذيل :
 
1- جعفر قلي خان ( نيرالملك)                 وزیرعلوم
2-ابراهیم حکیمی (حکیم الملک)             وزير علوم،دارای دکتری طب ازپاریس ،نماینده دوره اول ودوم مجلس شورای ملی 
3- اسداله ميرزا ( شهاب الدوله)              وزير علوم، وزیرپست وتلگراف
4-مرتضی تقی خان (ممتازالملک)             وزیرمعارف
5-دكتر اسماعيل مرزبان (امین الملک)       وزير معارف
6- رضا قلي خان هدايت                        وزير معارف
7-اسماعیل ممتاز (ممتازالدوله )              وزیرمعارف ونماینده مجلس در دوره چهارم
8- حسن اسفندياري(محتشم السلطنه)    وزير معارف
9- دكتر عيسي صديق اعلم                   وزير فرهنگ
10- سر لشكر علي رياضي                    وزير فرهنگ
11- دكتر قاسم غني                           وزيرفرهنگ
12- باقر كاظمي                                 وزیرفرهنگ
13-غلامحسین رهنما                           وزير فرهنگ
14-دکتر سيد علي شايگان                    وزير فرهنگ
15-  دكتر عبدالحميد زنگنه                     وزير فرهنگ
16- ميرزا مسعود خان كيهان                  وزير فرهنگ
17- دكتر شمس الدين جزايري                وزير فرهنگ
18- حبيب الله آموزگار                           وزير فرهنگ
19- دكتر كريم سنجابي                        وزير فرهنگ
20- دكتر مهدي آذر                              وزير فرهنگ،دکتری طب
21- رضا جعفري                                  وزير فرهنگ،نماینده مجلس
22- دكتر محمود مهران                         وزير فرهنگ
23-  دكتر جهانشاه صالح                      وزير فرهنگ، رییس دانشگاه تهران
24- دكتر پرويز ناتل خانلري                     وزير فرهنگ،سردبیر مجله سخن
25- دكتر عبدالعلي جهان شاهي            وزير فرهنگ
26- دكتر هادي هدايتي                        وزير فرهنگ
27- دكتر محمدرضا عاملي تهراني           وزير فرهنگ
28- سيد كاظم اكرمي                         وزير فرهنگ
  
شرح فعاليت‌هاي كنوني دارالفنون، خود مقاله‌اي جدا مي‌طلبد آمد.
 
سخن را با شعري از فريدون مشيري در باره امير كبير به پايان مي‌برم.
 
رمیده از عطش سرخ آفتاب كویر
غريب و خسته ،رسيدم به قتلگاه امير
زمان هنوز همان شرمسار بهت زده
زمین،هنوزهمین سخت جان لال شده
جهان هنوز، همه دست بسته تقدیر
هنوز، نفرین می بارد ازدر ودیوار
هنوز نفرت ازپادشاه بدکردار
هنوز وحشت از جانيان آدمخوار !
هنوز لعنت بربانیانان آن تزویر
هنوز دست صنوبربـه استغاثه بلند
هنوز بید پریشیده سرفکنده به زیر
هنوزهمهمه سروهاکه، ای جلاد
مزن ،مکش ،چه کنی؟هان ای پلید شریر
چه گونه تیغ زنی بربرهنه درحمام؟
چگونه تیر گشایی به شیر در زنجیر
هنوز آب به سرخی زندکه در رگ جوی
هنوز،  هنوز،  هنوز
به قطره قطره گلگونه، رنگ میگیرد
ازآن چه گرم چکیداز رگ امیرکبیر
نه خون ،که عشق به آزادی، شرف، انسان،
نه خون، که داروی غم های مردم ایران
نه خون، که جوهر سیال دانش تدبیر
هنوز زاری آب  هنوز ناله باد
هنوز گوش کر آسمان، فسونگر پیر
هنوز منتظرانیم تا ز گرمابه
برون خرامی، ای آفتاب عالمگیر
نشیمن تو نه این کنج محنت آباد است
تو را ز کنگره عرش می زنند صفیر!
به اسب و پیل چه نازی؟ که رخ به خون شستند
در این سراچه ماتم، پیاده، شاه، وزیر
چون او دوباره بیاید کسی؟   محال، محال
هزار سال بمانی اگر، چه دیر، چه دیر؟
------------------------------------------------------------------------------------------------------
این مقاله نوبت اول درپژوهشنامه آموزشی پژوهشگاه آموزش وپرورش،شماره 24 تابستان 85 چاپ شده است .این جا آنرا باویرایش وخلاصه آوردم.
 
 نوشته شده در  یکشنبه پنجم اسفند 1386ساعت 6:2  توسط فتح اله توحیدلو، به نقل از، وب لاگ شخصي،
http://www.ftohidloo.blogfa.com/
© کليه حقوق اين سايت طبق قوانين نرم افزاری مربوط به پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش مي باشد.