صفحه اصلي نقشه سايتپست الكترونيك
جستجوی پیشرفته جستجو در وب
از معلم خود ياد بگير و در زندگي به آن عمل كن. امام علي (ع)
پنج شنبه ٠٧ ارديبهشت ١٣٩٦
موقعیت : صفحه اصلي > مركز ملي مطالعات بين المللي پرلز و تيمز > تحليلي بر تيمز ٢٠٠٧ و پرلز ٢٠٠٦ 
تحليلي بر تيمز ٢٠٠٧ و پرلز ٢٠٠٦
  
تحلیلی بر نتایج و یافته های مطالعات ملی و بین المللی تیمز 2007 و پرلز 2006
 
  
 همزمان با برگزاري هفته‌ي پژوهش و روز ملي پژوهش در وزارت آموزش و پرورش و براساس وظايف قانوني پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش مبني بر ارائه يافته هاي پژوهشي، مهم‌ترين يافته هاي ملي و بين‌المللي تيمزTIMSS  2007 (مطالعه بين‌المللي روندهاي آموزش رياضيات و علوم) و پرلزPIRLS (مطالعه بين‌المللي پيشرفت سواد خواندن) كه از جديدترين مطالعات تطبيقي جهان در حوزه‌ي ارزشيابي پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان است، منتشر گرديد.
 مطالعات بين‌الملي تيمز و پرلز تحت نظر انجمن بين‌المللي ارزشيابي پيشرفت تحصيلي IEA  كه يك نهاد مستقل پژوهشي معتبر با سابقه‌اي بيش از نيم ‌قرن و انجام ده‌ها مطالعه تطبيقي در سطح جهان است مي‌باشد. هدف نهايي انجمن بين‌المللي ارزشيابي پيشرفت تحصيلي IEA كشف و شناسايي نقاط ضعف و قوت نظام‌هاي آموزشي كشورهاي عضو، و ارائه راه‌كارهاي علمي و عملي برخاسته از يافته‌هاي پژوهشي در جهت بهبود فرآيند ياددهي ـ يادگيري مي‌باشد.
 كشور جمهوري اسلامي ايران به منظور ارزيابي و بهبود نظام آموزشي خود از سال 1370 برابر با 1991 ميلادي همكاري خود را با انجمن بين‌المللي ارزشيابي پيشرفت تحصيلي آغاز نمود . و تاكنون در پنج مطالعه‌ي تيمزTIMSS در فاصله سال هاي 95 ، 99 ، 2003، 2007 وتيمز پيشرفته 2008 و نيز در دو مطالعه پرلزPIRLS در فاصله سال‌هاي 2001 و 2006 شركت نموده است.
از آنجا كه اين مطالعات تصوير نسبتاً جامع و واقعي از عملكرد نظام‌هاي آموزشي كشورها را در قالب  برنامه‌ي درسي قصد شده ، برنامه درسي اجرا شده ، برنامه‌ي درسي كسب شده  نشان مي‌دهد. بررسي تحليلي هر يك از اين مؤلفه‌ها مي‌تواند سهم عوامل مؤثر بر روند عملكرد تحصيلي دانش‌آموزان را در مراحل مختلف مشخص كند.
بررسي و مقايسه‌ي داده‌هاي تيمز95، 99، 2003، 2007  TIMSS  و پرلز 2001 و 2006 در مقياس ملي و بين‌المللي از يك سو ملاكي معتبر براي بررسي كارآيي دروني و بيروني نظام آموزشي و ارزيابي و نظارت بر پيشرفت تحصيلي دانش آموزان در دروس رياضيات و علوم و سواد خواندن بوده و از سوي ديگر دستمايه‌اي مهم و مطمئن براي ايجاد اصلاح و تحول در برنامه ريزي آموزشي مي‌باشد.
پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش در راستاي تهيه و تدوين گزارش‌هاي ملي و بين‌المللي تيمز و پرلز تلاش كرده است كه از مجموعه اطلاعات بدست آمده از اين مطالعات، ضمن شناسايي نقاط ضعف و قوت نظام آموزشي كشور در مقايسه با ساير كشورهاي شركت كننده، عوامل بازدارنده و يا تسهيل كننده‌ي فرآيند ياد دهي ـ يادگيري را به قصد كيفيت بخشي به روند پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان كشف نمايد.
تازه‌ترين نتايج و يافته‌هاي مطالعه بين‌المللي روند رياضيات و علوم TIMSS 2007 در شرايطي منتشر گرديد كه يكي از حساس‌ترين و مناسب‌ترين فرصت‌هاي پژوهشي و آموزشي براي مقايسه‌ي عملكرد دانش‌آموزان ايران از سال 1995 تا 2007 و در كنار آن نتايج مطالعه بين‌المللي پيشرفت سواد خواندن PIRLS پرلز از سال 2001 تا 2006 فراهم آمده بود .
افزون بر آن، مقايسه تحليلي داده‌هاي ادواري تيمز در طي 12 سال (پايه چهارم ابتدايي و پايه سوم راهنمايي) به همراه نتايج عملكرد سواد خواندن دانش‌آموزان در پرلز 2001 و 2006 (پايه‌ي چهارم ابتدايي) در فاصله 5 سال، گنجينه‌ي مهم و ارزشمندي براي پاسخ به مهم ترين پرسش‌هاي آموزشي ـ پژوهشي در قلمرو پيشرفت تحصيلي و عملكرد نظام آموزشي ايران  خواهد بود: نمونه‌اي از اين پرسش‌ها در رابطه با چگونگي تحليل و كاربست نتايج تيمز و پرلز عبارت اند از:
1. بين آن چه برنامه ريزان و سياست گذاران آموزشي، قصد "كرده‌اند و آن چه معلمان و مديران، اجرا" كرده‌اند و آن چه دانش‌آموزان و فراگيران "كسب" كرده‌اند چه تفاوت‌هايي وجود دارد؟
2. عملكرد تحصيلي دانش آموزان ايران در دو پايه‌ي چهارم ابتدايي و هشتم (سوم راهنمايي) در زمينه‌ي آموزش علوم و رياضيات در فاصله‌ي سال‌هاي 95، 99، 2003 و 2007 از چه تغييراتي (افزايش يا كاهش) برخوردار بوده است؟
3. وضعيت نظام آموزشي ايران از نظر روند تغييرات درون دادها و برون دادهاي دروس علوم و رياضيات در دو پايه‌ي تحصيلي چهارم و هشتم در طول 12 سال گذشته تاكنون چگونه بوده است؟
4. مهم‌ترين عوامل افزايش و يا كاهش عملكرد دانش‌آموزان در دروس رياضيات و علوم پايه‌ي چهارم و هشتم در چهار دوره‌ي تيمز 95، 99، 2003، 2007 و دو دوره‌ي پرلز 2001 و 2006 در درس خواندن كدامند؟
5. جايگاه عملكرد دانش‌آموزان ايران در تيمز 2007 و پرلز 2006 در مقايسه با ساير دانش‌آموزان كشورهاي شركت كننده به تفكيك دروس پايه‌هاي تحصيلي و جنسيت چگونه است؟
6. رابطه‌ي بين عملكرد دانش‌آموزان ايران پايه چهارم و هشتم(سوم راهنمايي) براساس برنامه‌هاي قصد شده ، كسب شده، و اجرا شده در دروس علوم و رياضيات تيمز 2007 چگونه است؟
7. راه كارهاي علمي و عملي برخاسته از يافته‌هاي تيمز و پرلز براي بهبود فرآيند ياددهي ـ يادگيري و ارتقاي سطح عملكرد دانش‌آموزان كدامند؟
 
به عبارت ديگر، از مجموعه گزارش‌هاي تيمز و پرلز مي‌توان پرسش‌هاي راهبردي زير را در قالب برنامه ريزي‌هاي كوتاه مدت، ميان مدت و دراز مدت مطرح كرد؟
1. چرا جايگاه و عملكرد دانش‌آموزان ايران در مطالعات تيمز و پرلز نسبت به ميانگين عملكرد كشورهاي شركت كننده پايين تر است؟ (تحليل و تشخيص وضع موجود)
2. چگونه مي‌توان جايگاه و عملكرد دانش‌آموزان ايران را در مطالعات تيمز و پرلز نسبت به ميانگين كشورهاي شركت كننده ارتقا بخشيد؟ (ترسيم و تدبير وضع مطلوب)
در گام نخست، عملكرد  كشور جمهوري اسلامي ايران در مطالعات بين‌المللي تيمز و پرلز از دو منظر قابل بررسي  و مقايسه است.
1. فرصت‌ها و موفقيت‌هاي بدست آمده كه در بردارنده دستاوردهاي مثبت و اميدوار كننده است.
2. تهديد‌ها و دغدغه‌هاي پيش رو كه حاوي نكات منفي و نگران كننده است.
1- فرصت‌ها و موفقيت‌ها
نتايج تيمز 2007 و پرلز 2006 نشان مي‌دهد كه عملكرد دانش‌آموزان كشور جمهوري اسلامي ايران در حوزه‌ي آموزش رياضيات، علوم و سواد خواندن در مجموع نسبت به دوره‌هاي قبل تيمز و پرلز يك روند صعودي و رو به بهبود داشته است. تا آنجا كه اين روند در درس علوم از سال 95 تا 2007 با 55 نمره و در سواد خواندن از سال 2001 تا 2006 با 7 نمره افزايش همراه بوده است. روند دست يابي دانش آموزان ايران به نقطه معيارهاي بين‌المللي اين مطالعات نيز رو به افزايش بوده است.
 از ديگر توفيق‌ها و دستاوردهاي مثبت و ارزنده كشور جمهوري اسلامي ايران در مطالعات تيمز و پرلز، مي‌توان به اجراي موفق اين مطالعات مطابق با ضوابط و استانداردهاي بين‌المللي IEA در همه‌ي دوره‌ها به ويژه تيمز 2007 و پرلز 2006 اشاره كرد:
براساس گزارش رسمي  IEAكشور جمهوري اسلامي ايران از ميان 45 نظام آموزشي عضو مطالعه پرلز 2006 به همــراه كشور اتريــش موفــق به دريافت نشان ويژه به پاس تقدير از عملكرد استثنايي (Exceptional Performance) و شايسته‌ي الگوبرداري (Exemplary) در اجراي پروژه‌ي بين‌المللي پرلز  گرديد.
اين نشان پر افتخار در هشتمين اجلاس بين‌المللي هماهنگ‌كنندگان ملي NRC  كه از تاريخ 17 لغايت 22 ژوئن 2007 در كشور كانادا (شهر كبك) برگزار گرديد، توسط رئيس انجمن بين‌المللي ارزشيابي پيشرفت تحصيلي IEA به مدير ملي NRC پرلز ايران اعطا شد. (مستند به ص 2 گزارش اجلاس هشتم پرلز)
كيفيت عملكرد ايران در اجراي موفقيت‌آميز مطالعه پرلز 2006 از نظر رعايت استانداردهاي بين‌المللي در مقايسه با ساير كشورهاي پيشرفته‌ي عضو اين مطالعه، نظير ايالات متحده‌ي آمريكا، انگلستان، فرانسه، ايتاليا، آلمان، دانمارك، سوئد، نروژ، كانادا، روسيه، نيوزيلند، بلژيك، لوكزامبورگ و… نشان دهنده‌ي توان علمي و تخصص بالاي كارشناسان و پژوهشگراني است كه با كمترين امكانات و محدودترين شرايط، توانسته‌اند در يك مقياس بين‌المللي به اين برتري دست يابند.
در ضمن كشور جمهوري اسلامي ايران در مرحله‌ي مقدماتي تيمز 2007 نيز از ميان 56 كشور شركت كننده جزو سه كشور برتر از نظر رعايت استانداردهاي بين‌المللي، كيفيت ترجمه و ارسال به موقع داده‌ها شناخته شد. (مستند به گزارش پنجمين اجلاس تيمز2007 لتوني).
2- دغدغه‌ها و نگراني‌ها
در كنار موفقيت‌ها و دستاوردهاي ارزنده ياد شده، بايد به كاستي‌ها و ضعف‌هاي موجود نيز به قصد شناخت عوامل بازدارنده و تلاش براي مرتفع ساختن آنها اشاره نمود.
يافته هاي ملي مطالعات تيمز و پرلز نشان مي‌دهد كه جايگاه و عملكرد كشور جمهوري اسلامي ايران در تمام دوره‌هاي تيمز در فاصله سال‌هاي 95، 99، 2003 و 2007 و پرلز 2001 و 2006 همواره از ميانگين عملكرد بين‌المللي به طور معناداري پايين‌تر بوده است. بدون ترديد اين رتبه و جايگاه، شايسته‌ي كشور جمهوري اسلامي ايران كه براساس سند چشم‌انداز 1404 قرار است به عنوان قدرت اول منطقه در عرصه‌هاي مختلف علمي و فناوري مطرح شود نيست.
از آنجا كه مطالعات تطبيقي تيمز و پرلز، با دروس كليدي و پايه (علوم، رياضيات و درك مطلب) در نظام آموزشي كشورها را مورد ارزشيابي قرار مي‌دهد. بررسي روند پيشرفت يا پسرفت كشورها در اين دروس از نظر شاخص‌هاي توسعه علمي بسيار مهم و تعيين كننده است.
با نگاهي گذرا به نتايج ملي مطالعات تيمز در دوره‌هاي مختلف مشاهده مي‌شود كه متاسفانه عملكرد دانش آموزان ايران در آموزش رياضيات از وضعيت خوبي برخوردار نيست. به ويژه روند عملكرد دانش‌آموزان دختر و پسر ايران در پايه‌ي سوم راهنمايي از تيمز 95 تا 2007 با 15 نمره كاهش همراه بوده است كه اين رقم كاهش براي پسران 29 نمره گزارش شده است.
افزون برآن، متوسط درصد پاسخ‌هاي صحيح دانش آموزان ايران به كل سؤال‌هاي رياضيات و علوم تيمز2007 حدود 37 درصد و متوسط درصد پاسخ صحيح آنها به سؤالات مطابق با برنامه‌ي درسي آموزشي داده شده خود حدود 40 درصد گزارش شده است كه اين رقم در مقايسه با متوسط درصد پاسخ صحيح دانش‌آموزان كشورهاي شركت كننده (حدود50 درصد) نشان دهنده عملكرد پايين دانش‌آموزان ايران به ويژه در درس رياضيات مي‌باشد.
اما چه بايد كرد؟ چگونه مي‌توان جايگاه و رتبه‌ي كشور جمهوري اسلامي ايران را مطابق با انتظارات برنامه‌ي توسعه و سند چشم انداز ارتقا بخشيد؟ كشورهاي ديگر براي ارتقاي عملكرد دانش‌اموزان خود در مطالعات تيمز و پرلز چه كرده‌اند؟ چگونه مي‌توان از تجربيات موفق سايرها كشور متناسب با شرايط و مقتضيات كشور ايران سود جست؟
براي پي بردن به عوامل پايين بودن عملكرد دانش‌آموزان ايران در تيمز و پرلز و نيز دلايل رو به كاهش عملكرد دانش‌آموزان ايران در رياضيات به ويژه پايه سوم راهنمايي بايد مجموعه عوامل درون آموزشگاهي و برون آموزشگاهي را در تعامل با هم مورد بررسي و تحليل علمي قرار داد.
مجموعه يافته‌هاي تيمز و پرلز نشان مي‌دهد كه به كارگيري معلمان ورزيده و علاقمند، تهيه برنامه‌ آموزشي مناسب، روش‌هاي تدريس فعال و نيز مشاركت و حمايت والدين به همراه امكانات و منابع آموزشي اثر بخش از مهم‌ترين عوامل موفقيت كشورها محسوب مي‌شود.
 هرچند به سبب پيچيدگي و درهم تنيدگي عوامل مختلف آموزشي، فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي و نگرشي نمي‌توان سهم هر يك از اين عوامل را به طور قطعي مشخص و يا به ساير كشورها تعميم داد اما تبيين پيش‌بيني و كنترل اين متغيرها مي‌تواند راه كارهاي مناسبي را به عنوان نقطه آغاز تحول و تغيير در "برنامه‌ريزي آموزشي"، "به سازي نيروي انساني" و "اثر بخشي منابع و امكانات آموزشي"، پيش روي مديران و تصميم گيران و سياست ‌گذاران آموزشي قرار دهد..
گفتني است كه اغلب كشورهاي شركت كننده در اين مطالعات، بازتاب و گسترش يافته ها و نتايج تيمز و پرلز را به عنوان يك رويداد بزرگ علمي پژوهشي و آموزشي و نقطه آغاز تصميم‌گيري و برنامه‌ريزي ملي در نظام آموزشي خود تلقي مي‌كنند و در هنگام انعكاس نتايج، تمام رسانه‌هاي ملي و دولتي را به قصد حساس سازي افكار عمومي و صاحبنظران تعليم و تربيت درگير مي‌كنند و با برگزاري همايش‌ها و كنفرانس‌هاي آموزشي و مطبوعاتي فضاي لازم را براي پذيرش تغيير و اصلاح نظام آموزشي فراهم مي‌سازند. به عنوان مثال كشورهاي روسيه، هنگ كنگ و سنگاپور پس از آگاهي از رتبه‌ي نسبتاً پايين خود در پرلز 2001 بلافاصله اقدام به تغيير ساختار و ايجاد تحول در نظام آموزشي (به ويژه آموزش ابتدايي و پيش دبستاني) نمودند كه پس از گذشت 5 سال (در پرلز 2006) رتبه‌ي آنها از رديف 15 و 16 و 17 در پرلز 2001 به رتبه‌هاي 1 و 2و 4 در پرلز 2006 ارتقا يافت.

در اين راستا پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش نيز به منظور ارتقاي جايگاه كشور جمهوري اسلامي ايران در مطالعات بعدي تيمز و پرلز با تشكيل كار گروه‌هاي تخصصي تحت نظر شوراي هماهنگي و نظارت بر مطالعات بين‌المللي درصدد اجراي "طرح جامع ارتقاي عملكرد دانش‌آموزان ايران در تيمز و پرلز 2011 " در قالب برنامه‌هاي كوتاه مدت، ميان مدت و دراز مدت مي‌باشد تا از طريق اشاعه و ترويج يافته‌ها و انتشار نمونه‌ي سؤال‌هاي تيمز و پرلز و نيز برگزاري آزمون ملي آمادگي تيمز و پرلز، شرايط لازم را براي اجراي هر چه بهتر اين مطالعات در آينده فراهم نمايد. افزون بر طرح‌ها و برنامه‌هاي ياد شده، اين پژوهشگاه در صدد ارائه ماده‌ي واحده به شوراي عالي آموزش و پرورش جهت موظف ساختن همه‌ي دستگاه‌ها و حوزه‌هاي ذيربط در جهت بهبود پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان در عرصه‌هاي ملي، منطقه‌اي، بين‌المللي مي‌باشد كه اميد است با تصويب اين ماده واحده، ضمانت‌هاي قانوني و شرايط و تمهيدات لازم براي انجام طرح‌ها و برنامه‌هاي پيشنهادي فراهم گردد.
اميد است با لطف و عنايت حق تعالي و با توجه به رهنمودهاي مقام معظم رهبري و انتظارات رياست محترم جمهوري اسلامي ايران و اهتمام و تلاش مجدانه همه‌ي دستگاه‌ها و نهادها و مراكز آموزشي بتوان جايگاه كشور جمهوري اسلامي ايران در عرصه‌هاي مختلف علمي و آموزشي را آن گونه كه شايسته و بايسته است بيش از پيش ارتقا بخشيد.

مرکز ملی مطالعات تیمز و پرلز
صفحه اصلي |نقشه سايت|تماس با ما|پست الكترونيك