موانع كاربرد فنآوري اطلاعات در آموزش و پرورش ايران
صادق حسينزاده
برگزيده از مجموعه مقالات همايش آموزش و پرورش، مشكلات و راهحلها،
پژوهشكده تعليم وتربيت استان كردستان
مقدمه:
(IT) تركيبي از كلمات انگليسي information (اطلاعات) و Technology (فنآوري) است كه براثر تركيب اين دو، با عنوان فنآوري اطلاعات مطرح ميشود و هدف آن دسترسي كاربر به گنجينه دانش بشري است.
درسالهاي اخير اين مفهوم به صورت تركيبي از كلمان Communication Information اطلاعات و ارتباطات و Technology تكنولوژي يعني ICT تغيير يافته و هدف آن تسهيل و تسريع دسترسي به اطلاعات از طريق ابزارها و فنون ارتباطات است.
يغما (1382) فنآوري را علم و فن انجام دادن كارها از طريق كاربست دانش ميداند رئيس دانا (1381)، فنآوري اطلاعات را گردآوري، سازماندهي، ذخيرهسازي و نشر و استفاده از اطلاعات در قالب صوت، تصوير، گرافيك، متن، عدد و ... با استفاده از ابزار رايانهاي و مخابراتي و .... تعريف ميكند.
كاربر فنآوري اطلاعات در آموزش و پرورش:
امروزه اهميت آموزش و پرورشي كه متناسب با نيازهاي فرد و جامعه باشد، بيش از همه احساس ميشود زيرا دنيايي كه با شبكههاي اطلاعاتي به هم پيوند خورده متقاضي نيروي كاري است كه بفهمد چگونه از فنآوري به عنوان ابزاري براي افرايش بهرهوري و خلاقيت استفاده كند. چنين مهارتي، توانايي استدلال كردن بر مبناي اطلاعاتي است فرايندي كه در آن منابع معتبر شناسايي شده و به ديگران انتقال داده ميشود افزون برآن كارفرمايان از كارگران انتظار دارند از مهارتهاي همكاري و تشريك مساعي كار در گروه و تبادل اطلاعات در شبكه جهاني، يعني تحليل مساله از ديدگاه چند رشتهاي برخوردار باشند. از آن جا كه اين شبكهها بينالمللي هستند، كارفرمايان در جستجوي افرادي برميآيند كه ظرفيت تعامل موثر با كساني را دارا باشند كه داراي فرهنگ و زبان متفاوتي هستند و بالاخره كارگران عصر دانش بايد منعطف بوده و قادر باشند به همان سرعتي كه محيطهاي پوياي كار تغيير ميكند، به موثرترين شكل بياموزند ناگزير شهروندان چگونه آموختن را بايد فراگيرند.
الف ) موانع درون نظام آموزشي براي بكارگيري ICT
آموزش و پرورش، به رغم تلاشهاي صورت گرفته در حيطهي برنامهريزي تفصيلي آموزشي و درسي و نيز در حيطههاي اجرايي و اداري، داراي نظامي متمركز است. اين تمركز برنامه درسي يكسان و بدون انعطاف را از لحاظ محتوا شيوههاي آموزش و تدريس، و نوع ارزشيابي براي هر موضوع درسي، براي كليه دانشآموزان اعم از شهري و روستايي و ... با هر نوع استعداد علاقه و خاستگاه اقتصادي و اجتماعي، از هر جنس، نژاد، زبان و فرهنگ و ... تجويز ميكند در چنين نظامهايي عملاً هيچگونه نوآوري و ابتكار چشمگير و موثري امكان نهادينه شدن نمييابد زيرا هر اقدامي بايد از بالا تصميمگيري شده و به طور سراسري به اجرا گذاشته شود.
بدنه اجرايي باهرچه از بالا بيايد به صورت يك دستور اداري و از سر رفع تكليف برخورد ميكند و به مجرد برخورد با يك مانع پيشبيني نشده اجراي دستور را متوقف ميكند در اين شرايط كاربرد فنآوري اطلاعات در آموزش تنها در سطح حداقل مثلاً به صورت يك موضوع درسي، امكانپذير خواهد شد. افزون برآن به واسطه اين تمركز توان برنامهريزي درسي و رهبري فرانيد يادگيري كه از مهارتهاي اصلي در كاربرد فنآوري در آموزش و پرورش به شمار ميرود، در معلمان رشد نمييابد. علاوه بر تمركز، دولتي بودن كليه فعاليتهاي تهيه و توليد مواد و نرم افزارهاي آموزشي مانع رشد و بالندگي بخش خصوصي در اين زمينه شده است و حال آنكه از شرايط موفقيت برنامه كاربرد فنآوري اطلاعات در آموزش، مشاركت فعال بخش خصوصي است.
نيروي انساني در آموزش و پرورش از نظر كاربرد فنآوري اطلاعات در آموزش با دو نارسايي عمده روبهرو است:
1. پرورش نيافتن تفكر منطقي، خلاقيت ذهني، روحيه جستجوگري و مهارتمديريت فرآيند يادگيري ناشي از نارساييهاي برنامههاي تربيت معلم و مساعد نبودن شرايط محيط كار براي بروز و شكوفايي هرنوع خلاقيت در معلمان.
2. ضعف قابل توجه انگيزه ناشي از علاقهمند نبودن به حرفه معلمي يا عدم توان لازم براي ايفاي اين نقش. جو مديريت آمرانه و غيرمشاركتي حاكم بر روابط اداري، كمي حقوق و دستمزد، احساس وجود تبعيض بين كاركنان دولت با معلمان و بالاخره عدم منزلت حرفه معلمي با توجه به نقش كليدي معلمان و مديران مياني در موفقيت برنامههاي كاربرد فنآوري اطلاعات در آموزش از اين رو ضروري است كه در طراحي برنامههاي كاربرد فنآوري اطلاعات در آموزش براي رفع يا تقليل اين محدوديت چاره ويژهاي انديشيده شود.
نامناسب بودن فضاي كالبدي آموزشگاهها به ويژه در موارد زير:
1. در نقاط روستايي، احتمال فقدان جريان برق و ارتباط تلفني مطمئن و مؤثر، تعداد كم دانشآموز و چند پايه بودن كلاسها، فقر عمومي و عدم امكان دسترسي خانوادهها به تسهيلات لازم براي بهرهبردن از فنآوري اطلاعات.
2. مسايل خاص مدارس عشايري
3. نامناسب بودن طراحي مدارس (نقشههاي تيپ) از لحاظ استقرار تسهيلات فنآوري اطلاعات در مدرسه
ب ) موانع محيطي:
همراه شدن پديده مدركگرايي كه از فرهنگ دولتي بودن بازاركار ايران و استفاده ممتد از درآمدهاي ناشي از فروش نفت خام حاصل شده است با مساله غامض آزمون سراسري دانشگاهها (اعم از دولتي و غيردولتي) سبب شده است در آموزش و پرورش ايران چهاراصل يادگيري : يادگيري چگونه آموختن ياديگري با ديگران زيستن، يادگيري براي بكاربردن و يادگيري براي بهتر زيستن به يك هدف جديد تبديل شود: يادگيري براي كسب نمره مناسب جهت بدست آوردن مدرك تحصيلي بالاتر، تحميل شدن اين فرهنگ به مدارس سبب شده است كه فقط جنبههايي از يادگيري كه فرد را به اين هدف ميرساند مورد توجه قرار گيرند و دانشآموز، معلم ، مديريت آموزشگاه و آموزش و پرورش والدين و به طوركلي جامعه از توجه به انواع ديگر يادگيري كه براي زندگي شاد و مفيد در جامعه مدني پويا دائماًدر حال تغيير لازم است با آگاهي غفلت كنند براي چنين نوع يادگيري چندان نيازي به كاربرد فنآوري اطلاعات و ارتباطات نخواهد بود.
در دانشگاههاي كشور، در زمينه تخصصهاي مرتبط با كاربرد فنآوري اطلاعات و ارتباطات در آموزش به ويژه تهيه محتواي آموزشي مناسب و نرمافزارهاي لازم، فعاليت آموزشي قابل توجهي صورت نميگيرد. همچنين توان تحقيقاتي كشور طراحي برنامههاي مناسب براي كاربرد فنآوري اطلاعات در آموزش تربيت نيروي فني براي اجراي برنامهها، و نظارت و ارزشيابي از برنامهها با كندي در فضاي غيررقابتي، و با كيفيت ضعيفي صورت ميپذيرد.
محدوديتهاي ناشي از متفاوت بودن زبان نرمافزارهاي رايانهاي آموزشي موجود در دنيا با زبان فارسي و نيز محدوديتي كه به همين سبب دانشآموزان در تعامل با دنياي خارج از طريق اينترنت روبهرو ميشوند كوشش مضاعفي را از جانب طراحان ايراني نرمافزارهاي رايانهاي آموزشي طلب ميكند.
ناكارآمدي شبكه و تجهيزات مخابراتي كشور در تأمين ارتباط آسان، ارزان، مطمئن و ايمن از يكسو و فقدان قوانين مناسب براي دفاع از حقوق مادي و معنوي پديدآورندگان نرمافزارهاي آموزشي از سوي ديگر از جمله موانعي به شمار ميرود كه به ويژه مانع از گسترش فعاليت فرهنگيان علاقهمند و بخش خصوصي مستعد در سرمايهگذاري در اين زمينه ميشود.
مساله تأمين منابع مالي در آموزش و پرورش و كسر بودجه در يك دهه گذشته از جمله موانع پيشروي كاربرد فنآوري اطلاعات در آموزش است زيرا اين برنامه در آغاز كار نيازمند سرمايهگذاري قابل توجه براي تجهيز مدارس و استقرار شبكهها داخلي طراحي، تدوين و توليد محتواي برنامهها و نرمافزارهاي لازم ميباشد.
| 
